آرشیو برای اکتبر, 2015

اشنایی با چاپ و انواع کاغذ


 

آشنايي با چاپ و انواع كاغذ

مباحث ارائه شده در اين بخش عبارتند از:

ضرورت آشنايي با چاپ.

نكاتي كه در طراحي بايد به آنها توجه كرد.

قطع هاي كتاب و فرم بندي چاپي

كنترلهاي طراحي و آماده سازي جهت خروجي

مراحل چاپ افست كه شامل: 1. طراحي، 2. ليتوگرافي، 3. چاپ مي باشد.

آشنايي با انواع چاپ

ايجاد جلوه هاي ويژه در چاپ

آشنايي با كاغذ و انواع آن، ابعاد و گراماژ كاغذ

انواع ماشينهاي چاپ

 

ضرورت آشنايي با چاپ

آشنايي با چاپ، مراحل و محدوديتهاي آن براي طراحان گرافيك، به ويژه طراحان گرافيك رايانه اي، بسيار لازم و ضروري است، چرا كه عدم آگاهي آنان از اين مسئله باعث مي شود كه ايده هاي بسيار خلاقانه آنها كه بر روي مانيتور كامپيوتر، زيبايي فراواني دارد، به هنگام چاپ از آب و رنگ بيفتند و آن جلوه را نداشته باشد.

يك گرافيست بايستي با نرم افزارهاي طراحي آشنايي كامل يافته و نقاط ضعف هر يك را بشناسد. تفاوت نرم افزارهاي برداري و Bitmap را بداند و از هر كدام در جاي خود استفاده كند. در اين صورت خواهد توانست از اتلاف وقت و سرمايه جلوگيري كند.

 

نكاتي كه در طراحي بايد به آنها توجه كرد:

  1. درباره فونت

الف) تبديل فونت به منحني در نرم افزارهاي برداري

هنگام ارسال يك سند، براي خروجي فيلم ( تهيه فيلم از فايلطراحي شده شما كه به وسيله دستگاه ايمپچ ستر انجام مي شود) يا پليت (منظور همان زينك است منتها با بكارگيري دستگاه پليت ستر كه بطور مستقيم از فايل شما زينك تهيه مي كند. ) توجه داشته باشيد كه فونت هاي خود را به منحني تبديل كنيد.

ب) ارسال فونت

مي توانيد به همراه سند، فونتها را براي خروجي فيلم ارسال نماييد و اني در صورتي كه فونتها به منحني تبديل نشده باشند. چنانچه فايل ارسالي به ليتوگرافي تصوير (حتماً با فرمت Tif) مي باشد يا اينكه كار نهايي را تبديل به تصوير كرده ايد دقت كنيد كه فونت يا خطوط ظريق در كار نباشد. تبديل فايل لرداري به تصوير، به فونتهاي زريز در حدود اندازه 6 صدمه وادر مي كند و فونت در كار نهايي كنگره دار ديده مي شود يا اصطلاحاً رنجه خواهد شد.

E نكته: اگر از برنامه هاي Bitmap نظير فتوشاپ استفاده مي كنيد، لايه متني خود را حتماً Rasterize (Render) نماييد.

  1. خط دور حرف

در برنامه هاي گرافيكي همواره مي توانيد داخل نوشته ها را با رنگ دلخواه رنگ كنيد. همچنين مي توانيديك خط دور به نوشته خود بدهيد اما بايستي در ضخامت و رنگ خط دور دقت نيد.

انواع ضخامت خط دور: ضخامت 1/0 ميليمتر در چاپ ديده خواهد شد و ضخامت بيشتراز 1 ميليمتر فونت كوچك را از زيبايي مي اندازد.

Point: واحد اندازه گيري استاندارد در حروفچنيني است. يك پونيت 35/0 ميليمتر است. بنابراين پونيت 12 حدوداً 4 ميليمتر است.

ب) رنگ دور خط: رنگ خط دور را با يكي از رنگهاي CMYK و ترجيحاً مشكي (K) رنگ كنيد؛ رنگ كردن خط دور با تركيب 2 يا چند رنگ بسته به اندازه حروف، مي تواند خطر تار شدن در چاپ را همراه داشته باشد. اگر اندازه حروف مورد استفاده پونيت، 6 يا كوچكتر است، هيچگاه از خط دور چند رنگ استفاده نكنيد زيرا جابه جايي درچاپ رنگها، به نوشته شما لطمه وارد كرده و باعث تار شدن و ناخوانا شدن آن مي گردد.

  1. از بين بردن خطوط بين در حروف فارسي

بين حروف در يك كلمه فارسي، خطوطي وجود دارد كه ممكن استبا رنگ كردن خط دور نمايان شوند. براي از بين بردن خطوط بين حروف فارسي در برنامه Corel draw بايستي نوشته هاي فارسي را Weld كنيد. بدين ترتيب نوشته از حالت فونت خارج شده و خطوط بين كلمات نيز از بين مي رود. اين دستور در نرم افزار فري هند معادل فرمان Combine> Union در منوي Modify است.

 

مشكل تبديل به منحني (Convert to curve)

 

در هنگام كار با نرم افزارهاي طراحي چون Free Hand, Corel draw دكمه نمايش Over print را فعال كنيد. (View > Show > Over printed object) اين مسئله باعث جلوگيري از خطاهاي ناشي از Over print كردن جاهاي ناخواسته مي شود.

گاهي پيش مي آيد كه متني را با رنگ مشكي نوشته ايد و رنگ مشكي به طور پيش گزيده Over print شده است. در چنين حالتي اگر رنگ نوشته را تغيير دهيد متن فوق از حالت Over print خارج مي شود.

اكنون نوشته مشكي را تبديل به منحني كنيد. در اين حالت نوشته شما كه مشكي است، همچنان Over print مي باشد؛ اما چنانچه در اين وضعيت رنگ نوشته را تغيير دهيد، نوشته با رنگ جديد نيز كماكان Over print خواهد بود و مشكلات متعددي را پيش خواهد آورد؛ بنابراين به توصيه هاي زير توجه كنيد:

  1. دگمه نمايش Over print را فعال كنيد.
  2. تبديل به منحني كردن حروف و نوشته ها را در آخرين مرحله و زمانيكه فايل براي خروجي فيلم يا پليت آماده مي شود انجام دهيد.
  3. در برنامه Corel draw براي تبديل به منحني كردن حروف فارسي بهتر است از دستور Weld استفاده شود تا خط بين حروف نيز از بين برود.

 

نزديكي حروف به برش

 

در طراحي دقت كنيد كه نوشته هاي خند رازياد به لبه هاي كار نزديك نگيريد. فاصله لازم تا لبه كار در موارد مختلف چون كارت ويزيت، سربرگ، ليبل و. . . . متفاوت است. دقت در اين مورد به خاطر در نظر گرفتن دو مسئله است: ا) هنگام برش با گيوتين يا دايكات، نوشته ها برش نخورد. 2) بعد از برش نوشته از نظر زيبايي خدشه دار نشود. رعايت اين نكته به حس زيبايي شناسي طراح بستگي دارد.

نكته: به دليل تفاوت در نرم افزارهاي Bitmap و برداري بهتر است كه خروجي هاي طراحي شده از نرم افزارهاي برداري باشد. به خصوص اگر نوشته هاي زير در آن وجود دارد.

 

تراز كردن حروف

 

دقت كنيد كه راست چين يا چپ چين كردن بعضي از حروف به دليل فاصله خالي هر حرف گاهي درست صورت نمي گيرد. بنابراين بايستي در انتهاي كار طراحي يكبار ديگر تنظيمات راست چين، چپ چين را كنترل نماييد. چنانچه تنظيمات درست صورت نگرفته است حروف را تبديل به منحني كرده (Convert to curve) و سپس عمل تنظيم (Align) راانجام دهيد.

 

فرم بندي چاپي

 

اصولاً فرم بندي به چه منظور انجام مي شود؟

كتاب، مجله و چيزهايي از اين قبيل، مانند پوستر يا بروشور نيستند كه بعد از چاپ تنها با گيوتين دوربُر شوند. بلكه در مقوله هايي از اين قبيل، چون كتاب، به دليل اينكه بعد از چاپ، كار به اتمام نمي رسد و مراحل ديگري تا تهيه آنچه كه مد نظر مي باشد، در پيش است، دقت بسيار مي خواهد. در اينجا ديگر نمي توان صفحات را به طور مستقيم و به هر شكلي كه مايل باشيد چاپ كنيد. بلكه بايستي به گونه اي صفحات را در كنار هم قرار دهيد كه بعد از چاپ، ماشينهاي صحافي و. . . . قادر به صحافي كتاب باشند. اين عمل يعني قرار دادن صفحات در يك سند به گونه اي كه بعد از آن تاهاي مختلف، صفحات كتاب آماده دوخت و چسب شوند، را فرم بندي مي گويند.

 

قطع كتاب

 

قطع ها و اندازه هاي مختلف كتاب در سراسر دنيا براساس ابعاد كاغذهاي موجود ايجاد شده است. و اين مهم به دليل كاهش پرت كاغذ و استفاده بهينه از حداكثر فضاي موجود كاغذ ورقي است.

برخي از كتابها خارجي در قعطي غير از آنچه در اينجا آمده است، وجود دارند. چنانچه با كاغذهاي موجود در ايران چنين قطعي را در نظر داشته باشيد، پرت آن بسيار زياد خواهد بود. ظاهراً در خارج كشور، بسياري از ناشران با توليد كنندگان كاغذ در تماش بوده و ابعاد اندازه هاي كاغذ خود را سفارش مي دهند؛ اما در ايران اگر قطعي خارج از استاندارد خودمان بخواهيم لازمه آن پرت زياد كاغذ است كه كار پرهزينه اي خواهد بود.

بنابراين ؛ به دليلي اينكه 2 نوع كاغذ ورقي با ابعاد 70×100 و 60×90 در ايران موجود است و با توجه به اينكه مصرف كاغذ يكي از پرهزينه ترين موارد يك پروژه چاپي است، انداده هاي استانداردي استخراج شده است كه با رعايت اين ابعاد، پرت كاغذ به حداقل مي رسد. قطع هايي كه در ادامه توضيح داده مي شود، بر اين اساس ايجاد شده اند، البته گاهي اندازه ها در حدود چند ميليمتر با آنچه در اينجا آمده است متفاوت مي شود كه اجتناب ناپذير است.

قطع كتاب اندازه كاغذ تعداد صفحات هرطرف فرم اندازه قبل از برش اندازه بعد از برش
سلطاني 70×100 4 5/49×5/34 49×34
رحلي كوچك 60×45 4 5/29×5/21 5/28×21
رحلي بزرگ(مديران) 70×50 4 5/33×5/24 33×24
وزيري 70×50 8 5/17×5/24 17×5/23
رقعي 60×45 8 22×15 21×5/14
خشتي 70×50 6 23×22 22×5/21
بياضي 70×50 4 5/34×5/24 34×24
جيبي 60×45 16 11×15 10×5/14
جيبي (پالتويي) 70×50 12(24 صفحه در70×50) 22×11 21×15/10

 

 

دقت در طراحي قبل از فرم بندي

 

دقت كنيد كه فرم بندي ها و شماره گذري صفحات ارائه شده در اينجا براي متن فارسي و كتابهايي است كه از راست ورق مي خوردند، طبيعي است براي متن انگليسي، شماره گذاري متفاوت خواهد بود. البته با بكارگيري اصل و ارائه شده، بدست آوردن شماره صفحات انگليسي نيز ساده خواهد بود.

اندازه صفحات خود را به اندازه كتاب بعد از برش در مرحله نهايي در نظر بگيريد در اين مرحله نبايستي فضاي اضافي جهت برش در نظر گرفت. بردن ترتيب كار خود را در صفحه به شكل نهايي ببينيد. مثلاًً چنانچه تصويري در صفحه داريد كه بايد در وسط صفحه قرار گيرد، آن را وسط چين كنيد. وقتي صفحات خود را در فرم بندي قرار داديد، قبل از اينكه فرم بدست آمده را جهت تهيه خروجي فيلم ارسال نماييد، در نظر بگيريد كه بعد از تا خوردن، فرمها از سه طرف برش خواهند خورد. بنابراين محلهاي برش در فرم بايستي مشخص باشند. همچنين دقت كنيد كه چنانچه طرح شما به گونه اي است كه رنگ يا نقش از صفحه بيرون مي زند يعني دور صفحات نبايستي سفيدي وجود داشته باشد، رنگ يا نقش را از اطراف فرم به بيرون از كادر برش بكشيد تا بعد از تاخوردن و برش نهايي، سفيدي نداشته باشد، در غير اين صورت كناره هاي اطراف صفحات كتاب عليرغم آنچه كه در نظر داشتيد بعد از برش سفيدي خواهد داشت و كار صحافي با اشكال مواجه خواهد شد.

اندازه قبل از برش و بعد از برش:

در چاپ كتاب و مجلات براي برش نهايي سه طرف كار، فضايي در نظر گرفته مي شود تا بعد از برش كار مرتب باشد اين فضاي اضافه در كارهاي مختلف متفاوت است معمولاً چيزي در حدود 3 ميليمتر از هر طرف در نظر گرفته مي شود.

لبه كار

به آن قسمتي از فرم چاپي گويند كه پنجه هاي ماشين چاپ آن را گرفته و به داخل ماشين هدايت مي كند. لبه كار يا لبه پنجه كار.

فضايي در حدود يك سانتيمتر است كه چون درگير پنجه هاي ماشين چاپ است، امكان چاپ روي آن وجود ندارد.

كنترل كننده هاي طراحي و آماده سازي جهت خروجي

تهيه سند براي خروجي

معمولاً وقتي سفارشي از كارفرما گرفته و شروع به طراحي مي كنيم، بعد از اتودهايي مختلف، به طرح مورد نظر ميرسيم. آنرا بر روي كاغذ چاپ كرده و يا بصورت فايل به كارفرما نشان مي دهيم. احتمالاً كارفرما، اصلاحاتي را چه در طرح و چه در نوشته خاطر نشان مي كند. اعمال كردن اين اصلاحات از طرف شما آغاز مي شود. تا به طرح نهايي برسيد اكنون كار طراحي شده را به كارفرما نشان مي دهيد. نسخه چاپي طرح نهايي را به تأييد كتبي كارفرما رسانده و در پرونده خود بايگاني نماييد.

گاهي پيش مي آيد كه طرح مورد قبول كارفرما بعد از چاپ، مورد تأييدقرار نمي گيرد و چنين بيان مي شود كه نوشته و يا. . . از قلم افتاده است. در اين مرحله پس از هزينه هاي زياد، كار به چاپ رسيده و كسي هم زير بار نمي رود. بنابراين براي جلوگيري از چنين پيش آمدهايي، تأييد كتبي كارفرما ضروري است. براي اينكار، پرينت نهايي كار را جهت بررسي، كنترل و امضاء نهايي به كارفرما تحويل دهيد.

بعد از تأييد سند طرح تأييد شده را جلوي روي خود قرار داده و كار نهاي نسخه اي نام Final تهيه نماييد و در دايركتوري جداگانه اي قرار دهيد. بهتر است تاريخ و نام سند خود را به كلمه Final اضافه كنيد؛ 12- 3- 8 Final Poster تا امكان اشتباه در ارسال فايل از بين برود. اكنون از فايل نهايي خود، يك چاپ با كيفيت بالا تهيه كنيد و در تمام مراحل ليتوگرافي و چاپ، همراه خود، داشته باشيد. اينكار در كنترل هاي متعدد در مراحل مختلف چاپ بكار مي آيد.

تعریف فیلم و زينك:

 

پس از اینکه مجله یا روزنامه اي از بخش حروف چيني خارج شد مسئوليت ادامه كاربه بخش ديگري از تشكيلات توليد محول مي شود كه به صورت يك محيط كاري مستقل و جدا حركت مي كند.

تهيه زينك چاپ مستقل برانجام مراحل متعدد عكاسي است .اولين شعبه اين كار به استديوي دوربين عكاسي Camera studio یا به طور خلاصه به شعبه عكاسي معروف است.در اين شعبه فيلم هاي نگاتيو یا پزتيو را تهيه مي كنندو براي تهيه زينك آنها را به كارمي برند.همه عكسها يت به صورت تصاوير خطي ، مانند نقاشي هاي سياه و سفيد و نمودارها و طرح هاي هنري یا به صورت رنگي ،مانند عكسي با رنگهاي فراوان و فاقد خطوط مشخص هستند.هر يك از اين دو نوع عكس نيازمند روشهاي گوناگون عكاسي اند.

عكاسي از تصوير خطي براي تهيه فيلم نگاتيو بسيار راحت است چرا كه همه چيز در تصوير وارونه شده و همه خطوط تيره تصوير به صورت خطوطي شفاف نمايان مي شوند.اين در حالي است كه زمينه سفيد تصوير به صورت تيره یا مات جلوه مي كند. اما در تصاويري كه داراي زمينه سايه روشن هستند،مثل عكس سياه و سفيد ،لازم است تا تصاوير به الگوهاي نقطه اي تجزيه شود.قسمت هاي تيره عكس با نقطه هاي درشت و قسمت هاي روش آن با نقطه هاي ريز ساخته مي شود.چشم انسان از دور قادر به تشخيص اين نقاط از يكديگر نيست و آن ها را به صورت سايه مي بينند.براي درك بهتر اين مطالب مي توان باذره بين به عكسي در روزنامه نگاه كنيم.متصدي دوربين براي تبديل عكس به الگوي نقطه اي ،تصوير اصلي را از ميان آن چه «ترام» نام دارد،عكاسي مي كند.صفحه ترام يك تكه فيلم است كه سطح آن پرازنقاط ريز و متراكم است .درنتيجه به دليل وجود ترام درهنگام عكاسي ،نگاتيو عكس به صورت الگوي نقطه اي توليد مي شود.

 

تصاوير رنگي:

با نگاه به يك مجله، متوجه تصاوير رنگي بت تركيبي از رنگ هاي مختلف مي شويد.اين تصاوير رنگي زيبا پس از تفكيك به وسيله ترام توسط عكاس و با تعيين ميزان رنگ مورد نياز به دست مي آيند.چاپچي فقط با استفاده از چهار رنگ آبي،زرد،قرمز،مشكي موفق به خلق رنگهاي بسيار متنوع مي شود.در بخش چاپ ،به هنگام نگاه كردن به تصوير زيبايي كه با چهاررنگ چاپ شده باشد،اصطلاحاً گفته مي شودكه «ترام هايش روي هم خورده »واقيعت اين است كه رنگها «ترام ها»كنارهم چاپ مي شوند،زيرا اگر روي يكديگر چاپ شوند،عمل تركيب رنگ انجام نمي شود.براي اینکه عمل تركيب رنگ انجام شود عكاس در موقع تفكيك به ترام هر رنگ زتويه اي خاص مي دهد تا هنگام چاپ روي يكديگر قرار نگيرند.چاپي براي خلق چنين اثري به چهار زينك از يك تصوير رنگي نياز دارد.يك زينك براي چاپ آبي ،يك زينك براي چاپ زرد، يكي براي قرمز،يكي هم براي چاپ مشكي.بنابراين در يك تصوير رنگي ،چهاررنگ بالا بايد از يكديگر تجزيه شوند.اين كار را متصدي دوربين انجام مي دهد.از او يك تصوير رنگي چهار بار عكاسي مي كند و در دوربين خود هربار از يك فيلتر شيشه اي با رنگي متفاوت بهره مي گيرد.همچنين در هر نوبت عكاسي در ترام استفاده مي شود بنابراين هررنگ به صورت الگوي نقطه اي یا ترام نيز مي آيد.

امروزه ديگر مانند گذشته از فيلترهاي رنگي استفاده نمي شود بلكه تجزيه رنگ به طور خودكار در دستگاه اسكنر انجام مي گيرد اين كار با گذراندن پرتويي از نور باريك و نقطه مانند بر سطح تصوير عملي ميشود.بازتابش اين پرتو نور به دستگاه رايانه وارد مي شود.رايانه رنگ ها را تجزيه كرده ،درشتي و ريزي رنگهاي موجود در تصوير هماهنگي داشته باشد.محصول نهايي اسكنر عبارت است از چهار فيلم مجزا ،يعني همان چهار رنگ اصلي چاپ كه از هر يك براي ساختن و تهيه يك زينك استفاده مي شود.

مونتاژ صفحه:مسئوليت بعدي در اين روند برعهده مونتاژ كار است.زماني كه هر صفحه مستقل بر طرح ،عكس،نوشته،و جز اين ها به عنوان صفحه كامل و بدون غلط تاييد شده،از تمامي صفحات، فيلم نگاتيو تهيه مي كنند.سپس فيلم هاي نگاتيو به ترتيب خاصي در كنار يكديگرقرار گرفته،مونتاژ مي شوند تا در نهايت براي تهيه و زينك از آنها استفاده مي شود.ترتيب صفحات كتاب در مونتاژ اصلاً مشابه ترتيب صفحات در يك مجله نيست.دليل اين امر واضح و روشن است مي توان با نگاه كردن به ابعاد آن دو به تفاوت آنها پي برد.براي باز بيني كارهاي مونتاژ از فرم مونتاژ شده پيش از تهيه زينك بر روي كاغذ حساس اوزاليد نمونه اي گرفته مي شود.تا مسئول فني آخرين بررسي ها انجام دهد اگر غلطي وجود داشته باشد یا تغييري لازم باشد مقرون به صرفه تر آن است كه پيش از تهيه زينك و شروع چاپ غلطها تصحيح شوندزيرا بعد از تهيه زينك چنين كاري مقرون به صرفه نيست .

 

تهيه زينك:

 

تصاوير و مطالب چيده شده با روش نور دادن (عكاسي)از فيلم نگاتيو (منفي)به سطح زينك آلومينيومي منتقل مي شود.سطح زينك پوشيده شده از يك ماده شيميايي بسيار نازك است كه فيلم نگاتيو بايد كاملاً برروي اين سطح و در تماس مستقيم با آن قرار گيرد. اين عمل با بكارگيري در چارچوب ويژه اي جهت تخلية كامل هواي بين فیلم و زينگ انجام مي شود كه در محيطي خلأ مانند كاملاً به هم مي چسبد . سپس اين مجموعه زير تابش نور مادون بنفش قرار گرفته از قسمت هاي شفاف فیلم نگاتيو نور عبور مي كند و پوشش شيميايي موجود بر سطح زينك را تحت تآثير قرار مي دهد . قسمت هاي تيرة فیلم نگاتيو از عبور ممانعت مي كند و در نتيجه به هنگام ظاهر توان بدون تغييرباقي مي مانند . همچنين به هنگام كپي كردن از فیلم پزتيو (مثبت) وقتي نور از قسمت هاي تاريك عبور نمي كند سطح چاپ شونده باقي مي ماند و قسمت هاي شفاف كه نور خورده با ظهور زينك از بين مي روند .

پس از آن كه زينك با روش ياد شده در بالا ديد با ماده شيمييايي شسته و ظاهر مي شورد . اين مادةشيميايي بر لايه موجود در سطح زينك تاثير مي نهد . به اين ترتيب كه قسمت هايي از زينك كه نور مادون بنفش به آن رسيده به هنگام تماس با دارو از بين مي روند و به آلومينيوم 99 درصد تبديل شده به هنگام چاپ جاذب آن مي شودو قسمتهايي كه نور مادون بنفش به آن نرسیده با شستن دارو از بین نمي روند و به هنگام چاپ به روش لیتوگرافی آماده شده است و چون ورقه ای نازک و انعطاف پذیر است آن را به دور سيلندر ماشين چاپ افست مي بندند.چاپ به روش لیتوگرافی بر مبناي اين اصل استوار است كه چربی و آب با هم مخلوط نمي شوند.قسمتهايي از زينك كه مركب را به خود مي گيرند،مكانهايي هستند كه تحت تابش نور قرار نگرفته اند .چاپ به اين شکل شروع مي شود كه ابتدا نوردهاي آب و سپس نوردهاي مركب بر سطح زينك ،آب و مركب مي دهند و سپس قسمتهای مركب گرفته بر روي لاستيك منعكس مي گردند و از روي لاستيك بر سطح كاغذ چاپ مي شوند.

 

چاپ افست «Offset »

 

روش افست يكي از كارآمدترين روشهاي چاپ مجلات است.زينكهاي ليتوگرافي عمدتاً ورقه هاي نازك و قابل انعطاف آلومينيومي هستند كه به راحتي قوس برداشته ،خم مي شوند .بنابراين مي توان آنها را برروي سيلندر ماشين چاپ بست. زماني كه زينك بر روي سيلندر مخصوص خود در ماشين چاپ نصب شد استوانه اي را تشكيل مي دهد كه نوردهاي آب و مركب به راحتي مي توانند به سطح آن برسند. هنگام انجام چاپ به روش افست بر خلاف ديگر روشها نيازي نيست كه زينك با كاغذ تماس پيدا كند .مطالب مركب خورده از روي زينك به سيلندر ديگري منتقل مي شود كه با لايه اي از جنس لاستيك پوشيده شده است و به آن سيلندر لاستيك مي گويند.سيلندر سوم هم كه در كنار سيلندر لاستيك قرار گرفته است و كاغذ را با پنجه هاي خود مي گيرد سيلندر چاپ نام دارد.در اين وضعيت ،تصوير و مطالب مركب خورده از سيلندر لاستيك به روي كاغذ منتقل مي شوند.فشار بين سيلندر لاستيك و سيلندر چاپ ،فرايند چاپ را عملي مي سازند . اين روش چاپ،به نام افست يعني برگردانده شده معروف است ،زيرا هنگام انتقال مركب از زينك به لاستيك ،مركب ناخوانا،یا اصطلاحاً Offset مي شوند و سپس بار ديگر هنگام انتقال از لاستيك به مطالب خوانا شده و همچنين از برخورد رطوبت آب با كاغذ جلوگيري مي شوند زيرا اگر به سطح كاغذ آب برسد باعث كش آمدن آن خواهد شد.امروزه كم و بيش همه سيستم چاپ ليتوگرافي به صورت افست انجام مي شود و اكثر چاپچي ها هنگامي كه از چاپ بحث مي كنند به طور خلاصه منظورشان افست است .بعضي از ماشين ها قادرند چند رنگ را برروي كاغذ كه فقط چند بار وارد ماشين چاپ مي شوند چاپ كنند.انجام چنين كاري به دليل داشتن سيلندر زينك و سيلندر لاستيك جداگانه براي هررنگ ميسر مي شود و البته داشتن سيستم مركب دان و سيستم مرطوب كننده نيز براي هر رنگ لازم است .درماشينهاي چند رنگ ،كاغذ به طور مكانيكي از يك واحد چاپ به واحد ديگر چاپ منتقل مي شود هرواحد چاپ يك رنگ كار را در خود دارد و با گذشتن كاغذ از زير هر سيلندر لاستيك،يك رنگ بر روي آن چاپ مي شود.اين كار در سرعت بخشيدن به روند توليد مجلاتي كه داراي تصاوير رنگي هستند كمك بسياري مي كند.

همچنين در روش افست مي توان از ماشينهايي استفاده كرد كه همزمان پشت و روي كاغذ را چاپ مي كنند. اين روش نيز در چاپ مجله ،كتاب و روزنامة پرتيتراژ به كار مي رود.مي توان اين عمل را چهار مرتبه در ماشين هاي يك واحد چاپ تك رنگ در مورد هر رنگي انجام داد و به راحتي كارهاي چاپ رنگ را نيز با ماشينهاي تك رنگ به چاپ رساند.

با توجه به اینکه سيلندرها پيوسته در چرخش اند مي توان از آنها براي  چاپ كاغذ رول پيوسته به جاي برگ هاي مجزاي كاغذ (كاغذ برگ برگ)استفاده كرد.اين به ميزان چشم گيري در سرعت بخشيدن به روند توليد تأثير دارد.ماشين هايي كه هر دو روي كاغذ را چاپ مي كنند و همزمان «تا» نموده «قطع شده» تحويل مي دهندپرفكتور«Perfecto» (چاپ كامل)و آنهايي كه بر روي كاغذ رول فقط چاپ مي كنند وب Web-Fed (چاپ رول)نام دارند.هنگامي كه چاپ كتابي با ماشين چاپ شيت به پايان رسيد،از ماشين تاكن براي تاكردن فرم هاي چاپ شده استفاده مي كنند . نام هاي ديگر چاپ افست را،ليتوگرافي یا چاپ سنگي یا سنگ نگاري یا چاپ همسطح یا چاپ صاف گويند.

امروزه روش دیجیتالی سریع ترين راه را براي تبديل داده هاي ديجيتالي به مطالب چاپي ميسر ساخته است چنان كه به مراحل مياني مثل ظهور فیلم ،ساخت زينك و چاپ نيازي نيست.امروزه سيستم هاي چاپ ديجيتال و ماشين هاي چاپ آن با تصويربرداري مستقيم و با فناوري هاي غيرضربه اي به واقعيت پيوسته اند.

 

سبك هاي گوناگون چاپ:

 

چاپ برجسته – چاپ لترپرس تخت(Letter Press) –چاپ لتر پرس دوراني(Rotary Letter Press) –چاپ فلكسوگرافي (Flexography) – روتوگراوريا چاپ گرد(Rotogravure) –چاپ حكاكي شدة(هليو)– چاپ هم سطح (Plano graphic) – چاپ افست (Offset)– چاپ سيلك (Silk Screen)  – چاپ ليزري (Laser Printer) چاپ هولوگرافي(Applied Holographic) – چاپ طلا كوب(نواركوبي).

 

 

 

 


انواع کاغذ در صنعت چاپ


انواع کاغذ در صنعت چاپ

کلمه کاغذ ، از واژه چینی کاکتز گرفته شده است. (نام فارسی آن را رخنده یا پرزه است.)

انسان اولیه ، به‌تدریج که نیاز به تصویر کردن اشیاء ، یادداشت کردن وقایع و ارسال پیام های کتبی را درک کرد، اهمیت و ضرورت شیئی که بتواند بر روی آن اثر به جا ماندنی را ثبت کند، دریافته بود و همواره در راه دستیابی به آن تلاش می‌کرد…

 

کاغذ‌ یک‌ رکن‌ مهم‌ و‌ اساسی،‌ در‌ فرآیند‌ چاپ‌ به‌ شمار‌ می‌رود‌ که‌ با‌ توجه‌ به‌ ویژگی‌های‌ خاص‌ خود‌ نقش‌ عمده‌ و‌ تعیین‌کننده‌ای‌ بر‌ کیفیت‌ چاپ‌ و‌ خواص‌ کیفی‌ محصول‌ چاپ‌ شده‌ در‌ طول‌ عمر‌ مفید‌ خود‌ دارد.‌ در‌ نتیجه‌ جهت‌ درک‌ روابط‌ متقابل‌ کاغذ‌ با‌ مرکب‌ و‌ دستگاه‌ها‌ و‌ تجهیزات‌ در‌ جریان‌ چاپ،‌ شناخت‌ علمی‌ از‌ ویژگی‌های‌ کاغذ‌ امری‌ ضروری‌ به‌ شمار‌ می‌رود.‌ در‌ حال‌ حاضر،‌ دانش‌ فنی‌ موجود‌ در‌ صنعت‌ چاپ‌ کشور‌ در‌ مورد‌ کاغذ‌ و‌ ویژگی‌های‌ آن‌ بیشتر‌ به‌ صورت‌ تجربی‌ است‌ تا‌ علمی،‌ لذا‌ در‌ مقاله‌ حاضر‌ هدف‌ بر‌ این‌ است‌ که‌ ویژگی‌های‌ مختلف‌ کاغذ‌ و‌ نقش‌ آن‌ در‌ فرآیند‌ چاپ‌ به‌ صورت‌ مختصر‌ تشریح‌ شود.

 تاریخچه :

اگرچه تاریخ مکتوب به ما می گوید که تولید کاغذ برای اولین بار در چین، حدود سال ۱۰۵ میلادی، صورت گرفته است ، ولی در چین مرکزی کاغذهای یافت شده که قدمت آن به ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد می رسد.

در آن زمان پوست درخت توت را به همراه تکه های پارچه ، الیاف کتانی، کنف و حتی تورهای ماهی گیری قدیمی در آب نگه می داشتند تا به صورت خمیر درآید و الیاف آن ها جدا شود. سپس الیاف را از آب جدا کرده و با قرار دادن روی صفحه ای آن را خشک می کردند. بدین ترتیب کاغذ تولید می شود و مورد استفاده قرار می گرفت.

در سال ۱۸۴۳ میلادی، شخصی به نام فردریک گوتلوب کلر توانست الیاف چوب های نرم کاج و صنوبر را برای تولید کاغذ استخراج کند. بدین ترتیب کلر را باید مختر کاغذ های امروزی دانست. در حال حاضر می توان از یک درخت کاج حدود ۳۸۰۰۰ ورق کاغذ روزنامه تولید کرد.  در بین النهرین از لوحه‌های گلی ، در مصر (1838 ق.م) از پاپـیروس ، در چین از حکاکی بر روی لوحه‌های چوبی و نمد با قلم مو و پارچه ابریشمی ، این منظور را عملی می‌کردند. با توجه به اینکه صنعت نمد مالی در خاور دور ، سنّت و متداول بود، فردی چینی به نام “تسائی لون” (105 میلادی) از قطعات کهنه و اضافی ابریشم ، خمیر و بعد ، ورقه‌هایی به صورت نمد درست کرد و از آن به کمک قلم مو برای نقاشی و نوشتن استفاده کرد و بعد به جای ابریشم ، چوب خیزران و درخت توت را بکار گرفت. در حقیقت ، باید او را اولین مخترع کاغذ در دنیا دانست.

سیر تحولی رشد

کارگران چینی که در سال 751 به دست ایرانیان اسیر شدند، این فن را با استفاده از کتان و شاهدانه ، به مردم سمرقند آموختند و بعدها توسط مسلمانان در بغداد ، دمشق و حتی مراکش و اسپانیا متداول شد. اولین کارخانه کاغذ سازی ، درسال 1154 در اسپانیا و اولین آسیاب تهیه پودر چوب ، در سال 1190 در فرانسه تأسیس شده بود.

در ایران ، فعالیت کاغذ سازی ، اولین بار با تأسیس کارخانه مقوا سازی و با استفاده از کاغذهای باطله درسال 1313 شمسی در کرج شروع شد و حدود 15 سال است که با تأسیس دو کارخانه کاغذ سازی پارس در هفت تپه خوزستان و کارخانه چوب و کاغذ ایران (چوکا) در گیلان ، به صورت یک تکنولوژی مدرن و پیشرفته درآمده است.

 چاپ و مواد اولیه مصرفی در فرآیند چاپ:

مواد اولیه مورد مصرف در فرآیندهای مختلف چاپ به نسبت متنوع و گسترده هستند. در مرحله اصلی چاپ در ماشین چاپ، عمده‌ترین مواد اولیه مصرفی شامل کاغذ و مرکب چاپ می‌شوند. شناخت کافی و درک روابط متقابل این دو ماده اولیه طی فرآیند چاپ، منجر به کسب نتایج مطلوب‌تر در رابطه با خواص کیفی مختلف چاپ خواهد شد. توجه به وضعیت فعلی صنعت چاپ در ایران نشان می‌دهد که دانش فنی موجود به طور عمده بر پایه شناخت تجربی از این مواد اولیه بوده و کمتر به دانش فنی علمی وابسته است. این در حالی است که برای پیشرفت این صنعت، نیاز به کسب دانش فنی علمی در زمینه‌های مختلف، از جمله مواد اولیه که بخش عمده‌ای از فرآیند تولید(چاپ) را تشکیل می‌دهند، بسیار ضروری است.

عوامل مورد نیاز برای چاپ کردن

برای شناسائی انواع کاغذ مورداستفاده در صنعت چاپ بهتر است اول با چگونگی چاپ آشنا شویم. همانطور که می دانیم در عمل چاپ از نیروی فشار (۱) برای انتقال اطلاعات از روی فرم (۲) توسط مرکب (3) به روی سطح مورد نظر مانند کاغذ (4)استفاده می شود.

بنابراین برای چاپ کردن چهار چیز مورد نیاز است:

۱ -فشار : نیروی انتقال دهنده ی اطلاعات

۲ -فرم : حمل کننده اطلاعات-

۳ مرکب: ماده ای که چاپ را به ظهور می رساند.

۴سطح زیر چاپ( کاغذ) : سطح دریافت کننده اطلاعات

 فشار ( P=F/A )

تعریف فشار: نیروی وارده بر واحد سطح را فشار می گویند.در رابطه فوق P فشار ،  Fنیرو  و A سطح می باشد.

بنابراین هر چه قدر سطح مورد نظر برای چاپ بزرگتر باشد نیروی بیش تری برای چاپ مورد نیاز است.
استفاده از نیروی فشار در دستگاه های چاپ می تواند شکل های متفاوتی داشته باشد برای مثال تکنولوژی جوهرافشان که مورد استفاده در چاپگرهای رومیزی می باشد که یکی از روشهای چاپ است.

فرم (Form )

فرم کلمه ای انگلیسی است که به معنی شکل می باشد فرم به معنی شکل و اطلاعات نسبت به مشخصات ظاهری اشیا به کار می رود فرم را صرف نظر از نوع مواد مورد استفاده در آن از قبیل جنس، رنگ و … اشیاء به معنی مشخصات ثابت و از پیش تعیین شده در نظر می گیرند.فرم های اداری مانند فرم ثبت نام که شکل اطلاعات را از پیش تعیین می کند همچنین وقتی فرم یک لباس را توصیف می کنیم نسبت به ابعاد ظاهری آن مانند شکل آستین، تعداد دکمه ، گشادی و یا تنگی آن و غیره اشاره می کنیم ولی جنس لباس و رنگ آن را در شرح فرم نمی آوریم.

فرم در چاپ وسیله ای است که اطلاعات مورد نظر برای چاپ را به دستگاه چاپ انتقال می دهد فرم های چاپی دو دسته اند:

الف) فرم های نرم افزاری

ب) فرم های سخت افزاری

دستگاه چاپ برای تولید هر نسخه از اطلاعات باید یک بار از فرم استفاده کند تا بتواند اطلاعات را روی فرم به روی کاغذ یا مواد دیگر انتقال دهد. بنابراین فرم چاپی شامل تصاویر و متن ها و نقوشی است که قصد چاپ و یا تکثیر آن ها را داریم . دستگاه چاپ بنا به نوع و روش کارش از یکی از دو نوع فرم گفته شده می بایست استفاده کند.

انواع فرم های چاپی:

همان طور که اشاره شد فرم های چاپی دو دسته اند: فرم های نرم افزاری و فرم های سخت افزاری. این تقسیم بندی براین اساس است که دستگاه ها ی چاپ دو نوع اند:

الف- دستگاه های چاپ که از فرم های نرم افزاری استفاده می کنند(دستگاههای چاپ غیر تماسی)

ب- دستگاههای جاپ که از فرم های سخت افزاری استفادده میکنند(دستگاههای چاپ تماسی)

تهیه و تولید انواع فرم های چاپ از اهمیت خاصی برخوردار است که بطور مفصل در مورد آن توضیحاتی داده میشود.

مرکب:

کیفیت ظاهری یک تولید چاپی در مرحله ی اول توسط نوع مرکب استفاده شده مشخص می گردد. هر کار چاپی نسبت به کاغذ مورد استفاده ، روش چاپ موارد استفاده ی محصول چاپی و غیره به مرکب مناسب خود نیاز دارد. مناسب بودن یا نبودن مرکب براساس خواص مختلف فیزیکی و شیمیایی آن تعیین می شود.معمولاً همه ی مرکب ها شامل چهار جزء می باشند.

الف) رنگدانه     ب) چسب      ج) مواد اضافه کننده    د) مواد حامل مرکب (حلال)

بنابراین مرکب، ترکیبی است از چهار جزء اصلی ، و وقتی مرکب روی سطح مناسب مناسب مانند کاغذ قرار می گیرد بخشی از آن به درون الیاف کاغذ وارد می شود. در این عمل مواد چسبنده ی مرکب، باعث چسبندگی رنگدانه ها به یکدیگر شده اند و موجب جذب مرکب برروی کاغذ نیز می گردد.

 سطح زیر چاپ :

سطح زیر چاپ، یا سطح چاپی، صفحه ای است که اطلاعات مورد نظر، توسط دستگاه چاپ، به روی آن انتقال داده میشودو به صورت محصول چاپی در اختیار مصرف کننده قرار می گیرد.به همین دلیل کیفیت و هزینه تولید آن از اهمیت خاصی برخوردار است.امروزه انواع روشهای مختلف برایچاپ روی مواد مختلف ابداع و اختراع شده است.تا هزینه تولید کاهش یابد. موادی مانند کاغذ، پارچه،شیشه،فلز، پلاستیک، چوب و غیره.

کاغذ به عنوان یک رکن مهم‌ در فرآیند چاپ‌

امروزه در دنیا بالغ بر 3 هزار نوع محصول کاغذی تولید می‌شود که هرکدام بسته به متغیرهای مختلف، نقش و اثرات مختلفی بر کاربرد نهایی آنها دارند. در فرآیند چاپ، کاغذ به عنوان یک رکن مهم مطرح بوده و با توجه به ویژگی‌های خود، نقش عمده و تعیین‌کننده‌ای بر کیفیت چاپ و خواص کیفی محصول چاپ شده در طول عمر مفید خود دارد. لذا شناخت کافی و عملی از آن جهت درک روابط متقابل کاغذ، مرکب و تجهیزات چاپ در مراحل مختلف چاپ ضروری است. همان طور که گفته شد، متاسفانه در حال حاضر در صنعت چاپ کشور دانش فنی موجود در رابطه با کاغذ و ویژگی‌های آن بیشتر به صورت تجربی است و این امر حتی در رشته‌های دانشگاهی مرتبط با صنعت چاپ نیز مورد توجه کافی و لازم قرار نگرفته است. در این مقاله سعی می‌شود در حد مختصر و مفید به موارد مذکور پرداخته شود.

مواد اولیه تهیه کاغذ
مواد اولیه انواع کاغذ ، بطور کلی ، مواد سلولزی است که از منابع مختلف تهیه می‌شوند:

ساقه کتان ، شاهدانه ، پنبه که الیاف بلند (در حدود 1.2 تا 6 میلی متر) دارند.

ساقة گیاهانی مانند گندم ، جو (کاه) ، نی ، کنف و غیره.

درختانی که برگ سوزنی دارند، مانند کاج (با الیاف بلند ) و یا برگ پهن دارند مانند چنار (با الیاف کوتاه در حدود 0.5 تا 1.2 میلی متر).

انواع کاغذ‌های باطله و یا خرده‌ها و قطعات مقوای کهنه .

الیاف تفاله نیشکر .

مراحل تهیه کاغذ

تبدیل چوب به قطعات ریز با استفاده از ماشین پوست کنی و دستگاه تولید تراشه و عبور تراشه‌ها از الک مخصوص صورت می‌گیرد و قطعاتی به طول حداقل 4 و عرض 2 سانتی‌متر (در مورد چوب) بدست می‌آید

پختن چوب و تولید خمیر.

این عمل ، ممکن است از طریق مکانیکی یعنی بدون استفاده از مواد شیمیایی و توسط بخار آب جوش ، تحت فشار صورت گیرد که معمولاً برای تهیه کاغذهای ارزان و کاهی ، مانند کاغذ روزنامه متداول است. در روش شیمیایی از هیدروکسید سدیم (در روش قلیایی) ، سولفیت هیدروژن کلسیم ، ، درمحیط اسیدی (PH=2-3 ، روش بی‌سولفیت) و یا سولفیت سدیم (در روش سولفیت) همراه با کمی کربنات سدیم در دمای بالاتر از . 100 درجه سانتی‌گراد و تحت فشار ، استفاده می‌شود. در این مرحله ، خمیر قهوه‌ای رنگی حاصل می‌شود که از آن در تهیه مقوا ، کارتن و یا کاغذ‌های کاهی استفاده می‌شود.

شستشوی خمیر کاغذ

شستشوی قلیایی با استفاده از محلول 3 درصد سود در دمای 45 تا 50 درجه سانتی‌گراد به مدت یک تا دو ساعت صورت می‌گیرد. این عمل برای جدا کردن لیگتین و کاهش رنگ خمیر انجام می‌پذیرد.

اعمال شیمیایی (رنگ زدایی) در دو مرحله صورت می گیرد:

۱- کلر زنی ، که در PH=2 تا دمای 25 تا 45 درجه سانتی‌‌گراد به مدت تقریبی یک ساعت صورت می‌گیرد. در این مرحله ، لیگتین باقیمانده در خمیر ، به صورت محلول در می‌آید که بسته به نوع مواد شیمیایی بکار رفته برای پخت ، بین 3 تا 15 درصد ممکن است تغییرکند.

۲- رنگ زدایی که توسط هیپوکلریت سدیم (به صورت محلول 3 درصد) ، دی‌اکسید کلر ، پراکسید هیدروژن ، اوزون و غیره در PH=9-10 صورت می‌گیرد تا اینکه لیگتین فقط اکسید شود و سلولز تحت تأثیر قرار نگیرد.

خشک کردن خمیر کاغذ
دراین مرحله ، خمیر کاغذ را از دستگاه تمیز کننده و توری‌هایی که دارای سوراخهای 2 تا 3 میلیمتری‌اند، عبور می‌دهند تا قسمت عمده آب خود را از دست بدهد. بعد آن را از پرسهای قوی عبور می‌دهند تا باقیمانده آب آن نیز خارج شود.

پرس کردن ، برش زدن و بسته بندی
با عبور خمیر خشک شده از میان غلتک‌های مخصوص ، آن‌را به صورت صفحات کاغذ در آورده ، توسط دستگاه برش آن را در اندازه‌های مورد سفارش و نیاز بازار مصرف برش می‌دهند و بسته‌بندی می‌کنند.

به طور کلی کاغذ یک محصول کمپلکس یا چند سازه شیمیایی- مکانیکی است و از این لحاظ گاهی آن را جزو چند سازه‌ها(composites) در نظر می‌گیرند. ویژگی‌های مختلف انواع کاغذ تحت تاثیر مواد اولیه تشکیل دهنده آن قرار دارند.

 لذا با توجه به موارد گفته شده کاغذ را باید از 3 نظر مورد توجه قرار داد:

۱- آناتومی و مورفولوژی:

کاغذ از الیاف لیگنوسلولزی حاصل از درختان و گیاهان لیگنوسلولزی ساخته می‌شود. گیاهان لیگنوسلولزی شامل طیف وسیع و گسترده‌ای از انواع گیاهان می‌باشند که می‌توان آنها را به درختان (سوزنی برگ و پهن برگ) و گیاهان غیر چوبی (شامل انواع زیادی از گیاهان علفی و غیر علفی) تقسیم نمود. الیاف لیگنوسلولزی در واقع بخش عمده سلول‌های گیاهی تشکیل‌دهنده گیاهان و درختان مختلف بوده و با توجه به طیف گسترده گیاهان و درختان مختلف، شباهت‌ها و تفاوت‌های مورفولوژیک زیادی از نظر طول الیاف و سایر صفات آناتومیک آنها با هم دارند. بدیهی است که این صفات و پارامترها بر خواص فیزیکی- مکانیکی و حتی شیمیایی کاغذهای حاصل تاثیرات تعیین‌کننده‌ای دارند.

۲شیمیایی:

الیاف لیگنوسلولزی، ترکیبات کمپلکس پلیمرهای آلی طبیعی می‌باشند که در اثر فرآیندهای پیچیده بیوشیمیایی به هم متصل شده و دیواره سلولی الیاف را تشکیل می‌دهند. مهمترین این پلیمرهای طبیعی عبارتند از: سلولز، همی سلولزها، لیگنین و ترکیبات استخراجی. هر کدام از این پلیمرها، ویژگی‌های شیمیایی خاص خود را دارند که در تعیین ویژگی‌های شیمیایی الیاف و کاغذ نقش تعیین‌کننده دارند. بسته به نوع کاغذ و فرآیند ساخت آن ممکن است بعضی از این پلیمرها در کاغذ نهایی وجود داشته یا نداشته باشند.

این مساله‌ای است که بر رفتار متقابل کاغذ با سایر پلیمرهای آلی مورد استفاده در صنعت چاپ به ویژه مرکب‌های چاپ و رنگ‌ها تاثیر مهم و مساله تعیین کننده دارد. زیرا بدیهی است که هر ماده شیمیایی مورد استفاده در فرآیند چاپ باید با این پلیمرهای آلی طبیعی سازگاری و واکنش پذیری مناسب داشته باشد تا بتواند نقش مورد انتظار خود را ایفا نماید. از طرف دیگر باید توجه داشت که تعداد زیادی از مواد افزودنی(additives) وجود دارند که برای ایجاد، حفظ یا بهبود و تقویت ویژگی یا ویژگی‌های مختلفی طی فرآیند ساخت کاغذ در کارخانه کاغذسازی به آن افزوده می‌شوند. عمده‌ترین این مواد شامل مواد آهارزنی(sizing)، پرکننده‌ها(fillers) و مواد افزودنی مخصوص (special additives) می‌باشند. بدیهی است این مواد نیز نقش تعیین کننده خود در فرآیند استفاده و کاربرد انواع کاغذ را ایفا خواهند کرد. لذا در مجموع در فرآیند چاپ باید بین همگی این مواد و سایر مواد شیمیایی مصرفی از قبیل مرکب‌های چاپ، غیره سازگاری و واکنش‌پذیری متقابل وجود داشته باشد تا کیفیت چاپ مناسب به دست آید.

علاوه بر موارد فوق، فرآیند ساخت خمیر کاغذ( pulp) نیز فاکتور مهمی در تعیین صفات کاغذ به شمار می‌رود. روش‌های ساخت خمیر کاغذ شامل انواع شیمیایی، مکانیکی و شیمی – مکانیکی و نیمه شیمیایی می‌باشند که هر کدام از این روش‌ها خود شامل انواع مختلفی از روش‌های زیر گروه می‌شوند. خمیر کاغذ و به طور معمول کاغذ حاصل از هر یک از این فرآیندها، صفات و کاربردهای خاص خود را دارند که در هنگام استفاده از آنها در فرآیند چاپ بایستی مورد توجه قرار گیرند.

از طرف دیگر سیستم کاغذسازی (اسیدی و قلیایی) نیز فاکتور مهم دیگری به شمار می‌رود که بر خواص کاغذ و به ویژه دوام و ماندگاری آن تاثیر عمده‌ای دارد.

۳ - مکانیکی:

کاغذ ساخت ماشین یک چندسازه و فرآورده مکانیکی دارای ساختار سه بعدی با تقارن الاستیسیته ارتوتروپیک است.دارا بودن چنین ساختاری مستقیما بر ویژگی‌های فیزیکی و مکانیکی کاغذ در هنگام مصرف، به ویژه در فرآیند چاپ، تاثیر تعیین‌کننده‌ای دارد. آنچه که تحت عنوان مشکلات ناشی از کاغذ در فرآیند چاپ از قبیل کنده شدن الیاف، چین خوردگی و غیره مطرح می‌شود، به طور عمده ناشی از ویژگی‌های مکانیکی آن است. باید توجه کرد که در هنگام ساخت کاغذ در ماشین کاغذسازی، بخش عمده الیاف سلولزی به موازات جهت حرکت توری ماشین قرار می‌گیرند. این جهت به نام جهت ساخت یا جهت ماشین(MD) و جهت عمود بر آن، جهت عمود بر ساخت یا عمود بر ماشین(CD) نامیده می‌شود. ویژگی‌های مکانیکی کاغذ در این دو جهت و همین‌طور در جهت ضخامت کاغذ(جهت(Z با هم متفاوت است. فشارهای مختلف وارده بر کاغذ (به صورت رول یا ورق) از جانب نوردهای مختلف ماشین چاپ یا هنگام حرکت کاغذ در فضای مابین نوردها، ایجاب می‌نماید که کاغذ دارای ویژگی‌های مکانیکی مناسبی باشد تا دچار مشکلات مختلف نشود.

ویژگی‌های مختلف انواع کاغذ و مقوا:

به طور کلی ویژگی‌های مختلف را می‌توان به 4 دسته کلی تقسیم کرد:

۱- ویژگی‌های فیزیکی شامل ضخامت، دانسیته، بالک و وزن پایه.

۲ویژگی‌های مکانیکی شامل مقاومت کششی، مقاومت به پاره شدن، مقاومت به ترکیدن، مقاومت به تا خوردن و غیره.

۳ویژگی‌های شیمیایی شاملPH کاغذ(سیستم ساخت کاغذ)، واکنش پذیری کاغذ و مواد افزودنی موجود در آن با سایر مواد شیمیایی صنعت چاپ از قبیل مرکب چاپ، رنگ‌ها و غیره .

۴ویژگی‌های نوری شامل روشن و مات بودن، سفیدی، زردی، درخشش و غیره‌ بدیهی است که با توجه به نوع کاغذ و روش ساخت آن، ویژگی‌های فوق و روابط متقابل بین آنها در انواع مختلف کاغذ بسیار متغیر بوده و به طور طبیعی بر ویژگی‌های کاربردی آنها، اثرات تعیین‌کننده‌ای خواهد داشت.

انواع کاغذ:

امروزه بیش از ۳۰۰۰ نوع کاغذ مختلف، برای مصارف گوناگون، در بازار وجود دارد. ولی در صنعت کاغذسازی انواع کاغذ را به چهار گروه تقسیم می کنند:

الف) کاغذ و مقوای گرافیکی

ب) انواع مقوای بسته بندی

ج) کاغذهای بهداشتی

د) کاغذهای صنعتی برای مصارف الکترونیکی

مصرف کننده کاغذ نیز معمولاً انواع کاغذ را نسبت به مورد استفاده آن به انواع مختلف تقسیم ونام گذاری می کند : کاغذ تحریر، کاغذ روزنامه ، کاغذ بایپل ، مقوای جلد، کاغذ کتاب و کاغذ پاکت، بعضی از انواع کاغذهای معمولی می باشند. بطور کلی انواع کاغذهای مورد استفاده در صنعت چاپ به شرح زیر می باشند:

 انواع کاغذ و مقوای مصرفی در چاپ:

 کاغذ روزنامه (  Paper  News Print):کاغذی ارزان قیمت که به شکل رول و ورق یافت می شود . قدرت جذب بالا داشته و معمولا برای چاپ روزنامه با ماشین افست و لترپرس استفاده می شود.
گرماژ معمول : 50 گرم

کاغذ تحریر ( Writing Paper): کاغذهایی که معمولا برای چاپ به روش افست و برای تهیه سربرگ از آنها استفاده می شود و برای نوشتن با خودکار مناسب است.
گرماژ معمول : از 70 تا 100 گرم

کاغذ گلاسه مات و براق (  Coated Paper & Board – Matt & Glossy): کاغذهای با پوشش براق یا مات که در چاپ های رنگی کیفیت خوبی می دهند. پوشش صاف و یکنواخت ای نوع کاغذ باعث شده تا گاهی به آن Surface Paper نیز اطلاق شود.
گرماژ معمول: از 90 تا 300 گرمی

کاغذ خود کپی ( Carbonless Paper): کاغذی با پوشش شیمیایی که شبیه به کاربن عمل می کند و یک کپی از نوشته های دست نویس را روی صفحه بعدی انتقال می دهد. این نوع کاغذ به نام NCR نیز معروف است. گرماژ معمول: از 40 تا 240 گرمی

کاغذ انجیلی  Bible Paper:کاغذی بسیار نازک که معمولا برای چاپ کتاب های قطور و ارزشمند استفاده می شود. این نوع کاغد به دلیل استفاده در چاپ انجیل به کاغذ انجیلی و همچنین کاغذ هندی India Paper نیز معروف است.

مقوای کارتی ( Index Board )

مقوایی در رنگهای متنوع . از این نوع مقوا برای جدا سازی بخش های مطالب در زونکن و از نوع مرغوب آن نیز گاهی برای چاپ کارت ویزیت استفاده می شود.

مقوای پشت طوسی (  Gray Back Board)

نوعی مقوا با گرم های متنوع که یک طرف آن سفید است. از این نوع مقوا در چاپ جعبه و بسته بندی های مختلف استفاده میگردد.

گرماژ معمول: از 200 تا 300 گرمی

مقوای پشت کرم یا زرد

این نوع مقوا که کیفیتی بالا تر از مقوای پشت طوسی دارد معمولا در ساخت جعبه های دارویی و بهداشتی بکار می رود. گرماژ معمول: از 200 تا 300 گرمی

کاغذ و مقوای فانتزی

آنچه در بازار ایران به نام مقوای فانتزی نامیده می شود طیف وسیعی دارد که شامل مقواهایی با بافت های مختلف و تنوع رنگی بسیار است. گرماژ معمول: از 120 تا 250 گرمی

کاغذ پلاستیکی

نوعی کاغذ از ترکیبات پلاستیک که چاپ افست به خوبی روی آن انجام می شود. بسیلر مقاوم بوده به طوری که با دست پاره نمیشود.ازنوع چسبدار در لیبل محصولات استفاده می کنند.
گرماژ معمول: از 250 تا 300 گرمی

کاغذ پشت چسبدار

این نوع کاغذ که در نوع مات و براق وجود دارد در ابعاد 70*50 در بازار یافت می شود و چاپ افست به خوبی روی آن صورت می گیرد.
اختصارات روی جعبه ها :
MG Machine Glazed
کاغذ یک روی براق
MC Machine Coated
کاغذ اندود شده
MF Machine Finish
کاغذ پرداخت شده
ES Engine Sized
کاغذ آهار خورده
SC Super Calendered
کاغذ بسیار صاف

کاغذ کرافت یا کاهی (  Kraft Paper)

این نوع کاغذ که از خمیر چوب سولفاته تهیه شده به رنگ قهوه ای کم رنگ است و نسبتا مقاوم. از کاغذ کرافت برای بسته بندی و گاهی در کارهای فانتزی متفاوت چون پوستر و . . . استفاده می شود.

کاغذ غیر قابل نسخه برداری

این نوع کاغذ تمام نور دستگاه های کپی را جذب کرده و نوری منعکس نمی کند. معمولا این کاغذ ها به رنگ قرمز هستند.

 نتیجه:

به طور کلی در هر فرآیند تولید صنعتی، داده‌های ورودی(input) به فرآیند، طی مراحل مختلفی عمل‌آوری(process) شده و به خروجی‌های(output) فرآیند تبدیل می‌شوند.

داده‌های ورودی به یک فرآیند صنعتی موارد چندی را در بر می‌گیرند که مهمترین آنها شامل مواد اولیه (raw materials) و دانش فنی (technical knowledge) می‌باشند. در مرحله عمل‌آوری، دستگاه‌ها و تجهیزات مختلفی به کار می‌روند که در اثر عملکرد صحیح آنها تحت نظارت مدیریت جامع کنترل فرآیند، در نهایت خروجی‌های فرآیند که همان فرآورده‌های نهایی هستند، به دست می‌آیند. لذا بدیهی است که تولید و بدست آوردن محصولاتی که از نظر کیفیت و عملکرد و هم از نظر اقتصادی مطلوب باشند و بتوانند بازاریابی مناسبی را ایجاد نمایند، نقطه بهینه و ایده‌آل همه تولیدکنندگان صنعتی است.

فرآیند چاپ نیز یک فرآیند صنعتی بوده که متغیرهای یاد شده در آن وجود داشته و تاثیر تعیین‌کننده دارند. لذا لازم است جهت کسب کیفیت چاپ و بازاریابی مطلوب به مولفه‌های متغیر موجود در هر مرحله از فرآیند (بسته به نوع فرآیند چاپ) توجه دقیق و کافی شود. از آنجا که به نظر می‌رسد در صنعت چاپ موجود در کشور ما، توجه کافی به بخش عمده‌ای از مواد اولیه ورودی به فرآیند چاپ یعنی کاغذ و محصولات کاغذی و ویژگی‌های مختلف و موثر آن بر فرآیند چاپ مبذول نمی‌شود. انتخاب مناسب کاغذ در صنعت چاپ ، ابزار مناسبی برای ارتقاء کیفیت چاپ بوده ودر رونق بخشیدن به این صنعت نقش مهمی را ایفا می نماید.


اولین چاپخانه ایران در تبریز


درباره اولین چاپخانه ایران

 

اولین چاپخانه در ایران در شهر تبریز تأسیس شد.عباس میرزا نایب السلطنه میرزا زین العابدین تبریزی را مامور فراگیری فن چاپ و به راه انداختن نخستین چاپخانه در تبریز کرد.

میرزا زین العابدین تبریزی به سال ۱۲۳۳ هجری قمری اسباب و آلات چاپ حروفی را به تبریز آورده و تحت حمایت عباس میرزا نایب السلطنه که در آن زمان حکمران آذربایجان بود مطبعه کوچکی برقرار نمود و کتاب مزبور میرزا ابواقاسم فراهانی بود که حاوی قصه هایی از جنگ میان دولت ایران و روسیه که در مورخ ۱۲۲۸ هجری قمری (برابر با ۱۸۱۳ میلادی ) با عهدنامه گلستان به پایان رسیده بود.

دکتر فهیمه باب الحوائج در کتاب «آشنایی با مبانی چاپ و نشر» خود می نویسد : “عباس میرزا ولیعهد فتحعلیشاه چند تن از ایرانیان را به اروپا گسیل کرد تا صنعت چاپ را بیاموزند. سپس دستور داد که از روسیه ماشین چاپ وارد کنند . در سال ۱۸۱۶ میلادی هنرمند آذربایجانی میرزا زین العابدین تبریزی یکی از همین ماشین ها رابه کار گرفت . دومین مطبعه که به ایران وارد شد مطبعه سنگی است که آن نیز در تبریز دایر شده است . جای تعجب است که مطبعه نخستین پس از کار کردن دیگر معمول نشد و مطبعه سنگی جای آن را گرفت.

شاید علت جایگزینی مطبعه سنگی به وجای مطبعه سربی این باشد که افرادی مطبعه سربی و حروف آن را با نظر بدبینی نگاه می کردند و علامت کفر می دانستندویا چون حروف ما فارسی بود با حروف سربی در آن زمان نمی توانستیم تنوع در خطوط داشته باشیم در صورتی که در مطبعه سنگی از خوشنویسان کمک گرفته می شد. علی قاضی زاده در کتاب تبریز شهر اولین ها می نویسد : سخت گیری های کهنه پرستان باعث شده بود که به سبب گرانی طولانی و سخت بودن چاپ سنگی چاپ کتب و مطبوعات بسیار گران تمام شده و در نتیجه سال ها انتشار کتاب و نشریه با دشواری های فراوان همراه باشد.

متاسفانه این چاپخانه ها همیشه مورد بغض و کینه کوته اندیشان بود و در هر فرصتی که به دست می آوردند این مکان های فرهنگی را غارت می کردند . به گونه ای که کسروی می نویسد : مستبدین حروف سربی چاپخانه امید ترقی را ذوب کرده و به صورت گلوله در آورده و به روی این ملت بیچاره انداختند.

حسین امید در کتاب اولین ها می نویسد: در میان مطابع سنگی معروف تبریز می توان مطبعه سنگی علمیه ( چاپ سنگی علمیه )را نام برد که به وسیله حاج زین العابدین که به نام حاجی حاج آقا علمیه مشهور بود(نوه حاج میرزا زین العابدین تبریزی ) در سال ۱۲۹۰ هجری شمسی تأسیس یافته و این مطبعه در چاپ کتب مختلف خدمات مهمی انجام داده است .

حدود نود سال پس از تأسیس اولین چاپخانه در تبریز نوه حاج زین العابدین ( کسی که اولین چاپخانه سنگی و سربی را در ایران و تبریز دایر کرد بنام زین االعابدین مطبعه چی که پس از زیارت مکه به نام حاجی حاج آقا معروف و هنگام گرفتن شناسنامه نام علمیه را برخود انتخاب نمود. وی ماشین چاپی از اروپا خریداری کرده و از طریق کشور مصر وارد بندراستانبول در ترکیه فعلی نمود و ازاین بندر توسط چهل گاومیش به تبریز منتقل کرد . حاجی حاج آقا علمیه همرا با دستگاه های چاپ سنگی خود هشت تن از متخصصین صنعت چاپ را نیز از کشور آلمان برای نصب و آموزش این دستگاه ها به تبریز آورد.

این آلمانی های متخصص صنعت چاپ در منزل مسکونی حاجی حاج آقا که ماشین های چاپ نیز در قسمتی از این خانه ۲۲۰۰ متر مربعی دایر شده بود ساکن شدند.

دختر حاجی حاج آقا علمیه اظهار می دارند که : زمان حمل گاومیش های حامل دستگاهای چاپ از کوچه های تنگ و باریک محله منجم تبریز به اجبار دیوارهای تعداد زیادی از خانه های همسایه ها را فرو ریخته و خراب کردند که حاجی حاج آقا هزینه بازسازی دیوارهای فرو ریخته را نیز متحمل شدند.گفتنی است که نوه های حاجی حاج آقا علمیه اغلب به کار آبا و اجدادی خویش روی آورده اند و در صنعت چاپ ایران مشغول به فعالیت هستند .

 


پیشینه چاپ در عهد صفوی


پیشینه چاپ در عصر صفوی

 

بدست آوردن تاریخی مشخص برای آغاز چاپ در ایران، به تعریفی که ازصنعت چاپ ارائه می‌دهیم، بستگی دارد. اگر عمل انتقال نقش را زمینه ظهور و در شمار پیشینه چاپ به حساب بیاوریم، نخستین آثار منقوش ایران به عصر سنگ و ظهور تمدنهای نخستین بازمی گردد، و اگر چاپ به انتقال نقش از ابزاری به ورقه نازک و قابل حمل ونقل تعریف شود، تاریخ باسمه و مهر، پیشینه چاپ محسوب می‌شود. گاه به این گونه چاپ، چاپ آسیایی می گویند و چینیان در ابداع آن نقش عمده را بر عهده داشته‌اند.

بنابر آنچه گفته شد چینیان در صنعت چاپ نقش ابتدایی را بر عهده داشتند، چینی ها چاپ کتاب را در عصر سلاطین تانگ ، یعنی مقارن قرن اول تا سوم هجری به کمال رساندند.آنها بر روی یک قطعه چوب تمام مطالبی که باید بر روی دو صفحه بیاید، به علاوه یک ستون برای عنوان باب، فصل یا ممیزات ایجاد می کردند ، سپس آن را مرکب زده ، وارونه کرده و بر روی کاغذ بر می گرداندند، آن کاغذ را از وسط «تا» می زدند و کتاب ورق هایی از این اوراق تا کرده ،که پهلوی یکدیگر گذاشته و دوخته می شد. پس از این ابداع چینیان دومین تحول بزرگ در تاریخ چاپ هنگامی رخ داد که گوتنبرگ در خلال سال های (1436 – 1444 م / 840 – 844 هـ) غالب حروف ماتریس را اختراع کرد و با استفاده از حروف فلزی متحرک شیوه نوین چاپ را پدید آورد، بدین گونه که از کنار هم نهادن حروف سربی و منعکس ساختن آن بر کاغذ به ‌وجود می‌آید، گوتنبرگ در طراحی حروف و صفحه آرایی کتاب های چاپی خود از اسلوب صومعه ها که در تهیه نخستنین نسخه های خطی نفیس بود، پیروی کرد.

نخستین کتابی که او چاپ کرد انجیلی بود با حروف گوتیک بود، اما بعدا تنوع قلم های حروف کارگاه وی تقریبا به سی صد نوع رسید . در نتیجه این ابداع آلمان به سال 1450 میلادی توانست نخستین کشور دارنده کتاب چاپی به شیوه نوین شود. در آن دوران اومانیست ها ایتالیایی که پس از آلمان ها با 9 سال تاخیر اولین کتاب چاپی خود را ارائه کردند معتقد بودند که حروف خط گوتیک از دور تار و محو به نظرمی رسد و از نزدیک چشم را خسته می کند، از این رو کوشیدند تا با الهام از کتیبه های روم باستان، حروفی ساده تر و زیباتر پدید بیاورند.

اندک زمانی بعد از اختراع گوتنبرگ، نخستین حروف متحرک سربی برای زبان های شرقی نیز ساخته شد. و در این دوران که نزدیک به 40 سال می باشد، مسلمانان از این اختراع آگاهی یافتند و احتمالا به آزمودن و به کار بستن آن تمایل داشتند، چرا که سلطان عثمانی بایزید دوم در 890 هـ ، از بیم تحریف کتب دینی، رعایای خود را از چاپ کتاب با حروف عربی بر حذر داشت و پسراو سلطان سلیم در 921 هـ لازم دید فرمان پدر را تجدید کند، البته باب عالی در این فرمان ها یهودیان را مستثنی کرده بود (اسماعیل حقی اوزون چارشلی،1380، ج2، 136 ) این عامل و هم چنین در دست داشتن نسخه ای از تورات به خط راشی عبری مارس ( 953 هـ/ 1546 م) که در استانبول چاپ شده است این احتمال را تقویت می کند که یهودیان فارسی زبان پیش از سایر گروه های فارسی زبان به اهمیت چاپ کتب چاپی پی برده باشند. این تورات نخستین کتابی است که در آن می توان ردی از فارسی زبانان یافت. در( 1049 هـ/ 1639 م) سه کتاب به زبان و خط فارسی از سوی هیات های تبلیغی مسیحی در باب تبلیغ آیین مسیح در لیدن هلند به چاپ رسیده است و چاپخانه ای که این کتاب ها در آن چاپ شده است، ظاهرا باید نخستین چاپخانه فارسی در جهان باشدکه برای جذب فارسی زبانان به دین مسیحیت به این اقدام پرداخته است، به طور کلی ارامنه در صنعت چاپ ایران نقش محوری داشته اند. آنان 72 سال پس از اختراع صنعت چاپ یعنی در سال 1512 م نخستین کتاب چاپی ارمنی را انتشار دادند در فاصله سال های( 1513 م– 1512م) ارمنیان پنج کتاب داشتند. در سال 1563م چاپ کتاب ارمنی در ایتالیا آغاز و 4 سال ادامه یافت و سپس از آن متوقف شد.درسال1584م دوباره چاپ ارامنه آغاز شد ولی این بار در روم بود ،و در قرن 17 اولین کتاب ارمنی درلهستان به سال 1616م میلادی چاپ شد. دگربار بعد از وقفه ای طولانی در سال 1638 در جلفای اصفهان کار چاپ کتب ارمنی از سرگرفته شد .بدین ترتیب تاسیس چاپخانه از جانب ارمنیان در جلفای اصفهان عبارت از یک مرحله نوین و پراهمیت در تاریخ چاپ ایران و چاپ ارامنه بوده است. این اقدام بزرگ و موثر توسط کشیشان کلیسای جلفای اصفهان صورت گرفت و بالاخره صنعت چاپ پس از گذشت 198 سال از اختراع آن و 191 سال از چاپ اولین کتاب چاپی به شیوه نوین وارد ایران شد.

بر اساس مدارک موجود، نخستین کتابی که در ایران و حتی کلیه کشورهای خاورمیانه به شیوه نوین چاپ شده است زبور داود یا ساغموس است که در( 1048 هـ 1638 م )به زبان و خط ارمنی در 572 صفحه، در جلفای اصفهان و به دست کشیشان ارمنی به چاپ رسیده و از این کتاب تاکنون فقط یک نسخه دیده شده است که در کتابخانه بادلیان در آکسفورد نگهداری می شود.

پس از آن در سال( 1641 م/ 1051هـ) با کوشش خلیفه خاچاطورگیسا راستی *در کلیسای وانگ در جلفای اصفهان کتابی دیگر به چاپ رسید، نام این کتاب سرگذشت پدران روحانی بوده است.

کتاب دیگری در سال 1641م و بعدی در سال 1642 م به چاپ رسید، آن چه بر قدر و ارزش این کتاب ها می افزاید ساختن همه وسایل چاپ کتاب مذکور حتی کاغذ آن به وسیله روحانیون کلیسای وانگ می باشد کشیشان این کلیسا با تلاشی خستگی ناپذیر موفق شدند که همه حروف مسی، چوبی، آهنی و قیرهای چوبی چاپ، مرکب، کاغذ چاپ کتاب و تذهیب صفحه ها را آماده کنند.آنان پیش از دیگر ایرانیان روند رو به رشد در صنعت چاپ را آغاز کردند و میدانیم مقام پانزدهم را از حیث قدمت چاپ در جهان را احراز کرده اند، برای این موفقیت می توان دلایل بسیاری را برشمرد که شاید مهم ترین آن محیط آزاد و تشویق آمیزی بود که شاه عباس اول صفوی و فرمانروایان دیگر این سلسله برای آن ها ایجاد کرده بودند. البته باید تلاش خود ارامنه را نیز در توسعه صنعت چاپ شان مورد توجه قرار داد چنانچه می دانیم خلیفه خاچادور به توسعه چاپخانه بسیار علاقه مند بوده است و پس از این که مشکلات چاپ را می بیند یکی از شاگردان خود به نام هوانس وارتاپت ( یعقوب خان ) برای آموختن فن چاپ در سال(1049هـ / 1639م) به اروپا می فرستد. او 7 سال در اروپا تعلیم می بیند و می تواند در شهر لیورنو کتاب زبور داوود را چاپ کند ولی متاسفانه قبل از این که جلفا برسد استادش مرده بود. این راهب توانست در سال (1057هـ/ 1647م) همراه خود یک ماشین چاپ با حروف سربی به اصفهان بیاورد و موفق می شود که کتابی در اصفهان به چاپ برساند. (حسین میرزای گلپایگانی،1376، 56) او سه سال بعد کتاب مقدس « عهد قدیم و عهد جدید » را شروع می کند اما به علت اختلافاتی که بین او و سایر ارامنه روی می دهد نه تنها چاپ کتاب مزبور به تعویق می افتد بلکه خود او نیز مجبور به مهاجرت از جلفا می شود. تاورنیه در مورد او چنین نقل می کند که « در اصفهان یک نفر ارمنی به تاسیس ماشین چاپ و طبع رسالات پولس رسول و فرامین هفتگانه همت گماشته و بر آن بود که مجموعه کتاب مقدس را به چاپ برساند، او چون طریقه تهیه مرکب مرغوب را نمی دانست و از اثرات سوء آن اختراع بیمناک بود ناگزیر ماشین چاپ را شکست. زیرا از یک جهت حتی اطفال که از آموزش نوشتن تن میزدند ادعا کردند که خود کتاب مقدس را تنها برای این که زودتر از حفظ شوند ،بنویسند بهتر است از سوی دیگر بسیاری از اشخاص که از راه نساخی (نسخه برداری) کتاب امرار معاش می کردند با آن مخالف بودند.» (ژان باپتیست تاورنیه، 1383، ج5، ص238 ) با توجه به مدارک این دستگاه چاپ، نخستین دستگاه چاپی بود که در ایران دایر شد؛ اما از این زمان چاپخانه به مدت سی سال تعطیل ماند، همچنین در سال 1259 هـ ق یکی از بزرگان ارمنی به نام مانوک هورتانیان که در جاوه سکونت داشت، یک ماشین چاپ خوب که به جدیدترین وسایل مجهز بود به کلیسای وانگ هدیه کرد اما در آن تاریخ کسی که از فن چاپ اطلاع داشته باشد در جلفا نبود. (شهلا بالا زاده، 1378، 50) و متاسفانه این ماشین حدود 40 سال در انبار کلیسا ماند و معلوم نیست که بعدا مورد استفاده قرار گرفت یا نه ؟ این دستگاه چاپ هم اکنون به عقاب معروف است و در کلیسای وانگ به یادگار باقی مانده است.

در مدت 330 سالی که چاپخانه در کلیسای وانگ دایر بود، علاوه بر تقویم ها، گزارشات جلسات مذهبی و … حدود 263 جلد کتاب با کوشش خلیفه های کلیسا چاپ و منتشر شد. لطف الله هنرفر اصفهان شناس، در جریان بررسی گورسنگ های ارمنیان جلفای اصفهان، پنجاه شغل و منصب را شناسایی کرده است که یکی از آن ها به حرفه (طباعت) چاپگری یکی از کشیشان ارمنی به نام کشیش آسادور متوفی 1695م اشاره دارد.(لطف الله هنرفر، 1345، 90- 89 ) این بررسی نشان دهنده گسترش صنعت چاپ در دوره صفوی نزد ارامنه است که در پایتخت حکومت صفوی مستقر بوده اند، اما بر خلاف ارمنیان، در این دوران هیچ کتاب چاپی به روش نوین به زبان فارسی در ایران انتشار نیافت، البته شواهد نشان می دهد که همزمان با تاسیس چاپخانه کلیسای وانگ در ایران و تلاش ارمنیان برای چاپ کتابشان به روش نوین ، عده ای از رجال و درباریان و شاهان صفوی به فکر ایجاد چاپخانه در ایران افتادند. ویلهم فلور هم بر پایه اسناد موجود در آرشیوهای هلند، به ملاقات هیات مبلغان مسیحی کرملی با شاه عباس اشاره کرده است ، بنا به گفته وی در سال 1618 م، ف. ج. تادیوس در حظور شاه عباس اول در قزوین ماشین چاپی با حروف عربی و فارسی ارایه داد و بیان می کند که شاه علاقه زیادی نشان داد و آرزو کرد که در کشورش به کار افتد و چنین می افزاید که برای مذهب ما داشتن باسمه یا حروف چاپی بسیار مفید است و شاه حتی تادیوس را مامور تهیه آن کرده است. ماشین چاپ در سال 1624م از رم فرستاده شد ولی به سبب اوضاع ناشناخته و پیش بینی نشده ای در دسامبر 1628م یا ژانویه 1629م به اصفهان رسید.( ویلهم فلور، 1366، 289)** و همچنین معلوم نیست که آیا مبلغان مذهبی کرملی گزارش درباره کاربرد ماشین چاپ فرستاده شده، داده اند یا نه . به هر حال نامه های در این باره به رم نرسیده و یا نگهداری نشده است. زیرا در سال 1638 واتیکان پرسید که « با حروف چاپی فارسی و عبری که از رم به اصفهان ارسال شده چه کرده اند، چه می خواهند بکنند ( آیا از آن استفاده ای کرده اند )» ( اسناد پادریان کرملی، 1383، 69-64) پاسخ این سئوال معلوم نیست.

دیگر بار از این ماشین چاپ آن هنگام که ف – برنارد سر اسقف کلیسای قدیس بابل و معاون چاپ اصفهان، ایران را ترک کرد نشان می یابیم، وی در هنگام ترک ایران در 1642م یعنی پس از 13 سال که دستگاه چاپ توسط آنان به ایران وارد شده بود، کلیسا و اقامتگاه خود را با تمام وسایل موجود در آن به جانشینش که توسط خود او به این مقام منصوب شده بود داد. در میان این اشیاء و لوازم از قالب های 349 حرف چاپی عربی و ابزار آهنی یکی برای قالب گرفتن و دیگر ی برای چیدن و آماده کردن چاپ یاد شده است. ما هنوز نمی دانیم که اصلا ماشین چاپ عربی – فارسی در ایران استفاده شده است یا نه و اگر استفاده شده در چه تاریخی بوده است. ف.ا.س. یوسفfr. angelus. As.joseph که از 1664م تا اوایل 1676 م در ایران اقامت داشته در سال 1684 م در نوشته های خویش اشاره می کند که « اجداد کرملی ها ماشین چاپی در صومعه خودشان در اصفهان دایر کردند که آن ها آن را هنوز دارند در عین حال وی متذکر می شود که کار هر دو ماشین چاپ هم ماشین ارمنی و هم ماشین عربی – فارسی با توفیق همراه بوده است» (ویلهم فلور، 1366، 291) این مطلب این اندیشه را ایجاد می کند که ماشین چاپ عربی – فارسی پیش از آن که به ایران برسد مورد استفاده بوده است، نکته دیگری که بر این نتیجه گیری صحه میگذارد، از سند دیگری در همین بایگانی معلوم می شود، و آن این است که دارایی برنارد 21 سال در حفاظت کمپانی هند شرقی هلند قرار داشته است چون این دارایی در 1663م به رافائل توماس انتقال یافت معلوم می شود ماشین چاپ کرملی ها قبل از 1648م به کار افتاده بوده است.که این موضوع بعید به نظر نمی رسد و به راحتی با بررسی تاریخ چاپ ارامنه می توان گمان‌کرد، همان گونه که در سال 1639م در هلند کتاب های فارسی برای تبلیغ آیین خود چاپ کرده اند، در کشورهای دیگری نیز به این کار اقدام کرده باشند، و کتاب های فارسی برای تبلیغ به چاپ رسانده باشند که از این دستگاه چاپ و قالب های حروف چاپی در آن استفاده کرده باشند. با این که در نامه ها و گزارش های به جا مانده از کرملی ها از استعمال ماشین چاپ توسط آن ها سخنی به میان نرفته است.

همچنین ف. ا. س. یوسف می گوید که هر دو ماشین عربی – فارسی و ارمنی به سبب خشکی آب و هوا به خوبی کار نمی کرده است.(ویاهم فلور،1366، 291) این دلیل به نظر بسیار غیرممکن می آید زیرا در ایران کتب مختلفی به زبان ارمنی در اصفهان چاپ شده است و هیچ یک به دلیل خشکی آب و هوا ناتمام نمانده است و این عامل نمی تواند علت العلل برای عدم استفاده از ماشین های چاپ در عهد صفویه باشد، و به نظر بهتر آن است که دلایل دیگری مورد بررسی قرار گیرد.به همین منظور شاید بهتر باشد نخست به بررسی جایگاه هنر و فرهنگ در این دوره بپردازیم.

 

پوپ در کتاب شاهکارهای هنر ایران می گوید: عصر صفویه، دوره طلایی در هنر صحافی، جلدسازی، تذهیب و نقاشی ایرانی است.(آرتور آبهام پوپ، 1387، 206) در این دوره مقام و منزلت هنرمندان، با حمایت شاهان صفوی به ویژه شاه تهماسب چنان بالا رفت که حتی برخی از دوستان آنان از میان نقاشان و هنرمندان انتخاب می شدند. به علاوه شاه تهماسب چنان عشق و علاقه به نقاشی داشت که امیداور بود خود یکی از هنرمندان ماهر شود، از اثار شگفت آور دوره او می توان به شاهنامه تهماسبی اشاره کرد که دارای 250 نقاشی مینیاتوری است همچنین دارای خطی بسیار زیبا، تذهیب بی مانند و از لحاظ جلد و صحافی نیز یک اثر بی مانند است که راجر سیوری آن را در واقع یک موزه هنر سیار می داند( راجر سیوری،1384، 124) پس از شاه تهماسب هنر نقاشی و تذهیب در دوره شاه عباس اول نیز در نقطه اوج قرار داشت و خود او نیز بسیار به این هنرها علاقه می ورزید چنانچه گفته شده پس از اتمام یکی از نقاشی های رضا عباسی دست او را بوسیده و حتی شبها تا صبح برای او چراغ می گرفته است تا او به کار خو بپردازد این نمونه ها اشاره به علاقه شدید دربار و به پیروی از آنها مردم ایران به هنر تذهیب، نقاشی، نگارگری و رنگ در ایران دارد، که متاسفانه چاپ سربی دارای این خواص نبوده است و برای مردم جذابیتی نداشته است؛ از سوی دیگر خود هنرمندان دربار و ایران به لحاظ قدرتی که توانسته بودند در دوره صفویه از آن خود کنند مانعی در جهت گسترش چاپ در ایران شدند جدا از هنر نقاشی، خطاطان نیز از این قاعده مستثنی نبودند. تاورنیه در سفرنامه خود اشاره می کند که چون در روزگار صفویه صنعت چاپ در ایران وجود نداشت، در واقع خط به منزله چاپ بود، به همین علت خطاطی بسیار اهمیت داشت ( باپتیست تاورنیه، 1383،ج5، 238 ) اما گمان می رود این سیاح اروپایی به خوبی به اوضاع آن دوران اشراف نداشته است زیرا در روزگار صفویه حظور صنعت چاپ قطعی است اما در آن روزگار خطوط نسخ و نستعلیق شکسته متداول بوده است. خط شکسته خط دیوانی نیز بوده است، این خط امکان زیبانویسی و پرهیز از یکنواخت نویسی ایجاد می کرده است ولی حروف به کار رفته در چاپ های سربی در مقایسه با نسخه های خطی نفیس چندان جذابیتی نداشته است. چنانچه می دانیم، کتاب قانون ابن سینا 1002 هـ/ 1593م در استانبول به چاپ رسیده است که یک دهم نسخه خطی این اثر قیمت داشت ولی طلاب مسلمان حاضر به خریداری آن نبودند. ( حسین میرزای گلپایگانی،1378، 71) از سوی دیگر باید به مخالفت های نساجان (بافندگان) که از راه کتاب امرار معاش می کردند اشاره کرد و چون در آن دوره تولید پارچه های ابریشمی و زربفت از اهمیت بسزایی برخوردار بود این نساجان دارای قدرت در ساختار اجتماعی – اقتصادی دوره صفویه بودند، به غیر از آن باید به مخالفت نسخه نویسان نیز اشاره کرد. پس از بررسی عوامل زیباشناختی و مخالفت طبقات صاحب النفع در تولید کتاب می توان به عوامل دینی و طلابی که مانع از تولید کتب چاپی می شدند اشاره کرد.

همان گونه که راهبان مسیحی چنانچه که اشاره شد از اشتباه نوشتن حروف انجیل می ترسیدند این ترس درباره مسلمانان نیز وجود داشت و همان گونه که در مورد استانبول ذکر گردید در ایران نیز علاقه ای به چاپ قرآن و کتب دینی آن هم بر طریق واژه، واژه، نداشتند چون در چاپ به طریق سربی، همواره اشکالاتی پیش می آمد، که از دیدگاه آنان سبب تحریف قرآن میشد و از آن می ترسیدند، از سوی دیگر در زمان شاهانی که پس از شاه عباس دوم به قدرت رسیدند، به ویژه در زمان شاه سلیمان و شاه سلطان حسین که مقام های صدر، ملاباشی، شیخ الاسلام قدرت خاصی توانستند از آن خود بکنند، احتمالاً اجازه چاپ قرآن داده نمی شد زیرا آن ها علم، کتاب و یادگیری را منحصر به قرآن می دانستند و چون خود در محور آموزش بودند سعی می کردند این منصب انحصاری در اختیار آن ها باشد و از حوزه آن ها خارج نشود همچنین احتمال دارد که آن ها علاقه نداشته باشند که قرآن و کتب دینی شان توسط دستگاهی که به دست کفار ساخته شده است چاپ شود، چنانچه در دوره های بعدی نیز می بینیم رسالات اولیه هیچ کدام قرآن و یا کتب دینی نبوده است البته تا کنون هیچ سند قابل ذکری در این مورد به دست نیامده است و این گفته تنها بر پایه گمان می باشد.

اما به راستی شاید مهم ترین عامل برای گسترش نیافتن صنعت چاپ در ایران آن بود که حامی اصلی خود یعنی شاه عباس را از دست داد زیرا اولین دستگاه چاپ عربی – فارسی به احتمال بسیار در ژانویه 1629 م به ایران رسیده است و در آن زمان شاه عباس در گذشته بوده است و شاردن می نویسد که : « دربار ایران بارها از من خواسته است کتاب چاپ کن های آورده ماشین چاپی در اصفهان تاسیس کنم، اگر شاه عباس دوم هنوز زنده بود این کار انجام پذیرفته بود لکن پسرش آن مایه گشاده دستی نداشت که هزینه های ضروری این کار را بپردازد » (ژان شاردن، 1375،ج4، 224) همچنین در جایی دیگر از این سفرنامه ذکر می کند که « در زمان شاه سلیمان صفوی، ایرانیان صد دفعه خواسته اند مطبعه داشته باشند و به فواید و ضرورت آن کاملا پی برده اند لیکن تا به حال کامیاب نشده اند، برادر وزیر اعظم ( مجتهد بزرگ ) که آدم خیلی عالم و مقرب شاه است در سنه 1087 قمری از من خواست تا کارگرانی از فرنگ بیاورم که این کار را به ایرانیان بیاموزند و کتب مطبوعه عربی و فارسی را هم که به او داده بودم به نظر شاه رسانید. شاه با این پیشنهاد موافقت کرد ولی هنگامی که صحبت از پرداخت پول به میان آمد، شاه صفوی از پرداخت آن سر باز زد و این فکر و اندیشه به نتیجه نرسید و در محاق فراموشی فرو رفت » (ژان شاردن، 1375، ج4، 228) از گفته های این سیاح اروپایی و هم چنین مشاهده نکردن کوچکترین اقدامی در زمینه چاپ پس از شاه عباس اول می توان به راحتی دریافت که شاهان پس از او هیچ یک علاقه به گسترش صنعت چاپ نداشتند. هیچ یک از آن ها نتوانستند موفقیت بسزایی کسب کنند و ابدا از اثرات سودمند چاپ اطلاعی نداشته اند. هر چند که از علاقه بی سرانجام برخی از رجال دولتی به ورود چاپ به ایران و تعلیم فنون آن، شواهدی در دست است. و بهتر است بگوییم مطمئناٌ دلایل دیگری که برای ما ناشناخته است ، به این حرکت آهسته و در بسیار ی از مواقع توقف آن کمک کرده است، تا جایی که می توان آغاز این صنعت را عهد قاجار و در دوره عباس میرزا برشمریم. به هر روی با آوردن دلایل یاد شده، می توان به این نتیجه رسید که به طور کلی روند حرکت صنعت چاپ در ایران نشان دهنده فراز و نشیبهای بسیار سیاسی- اجتماعی و فرهنگی این صنعت و عدم مدیریت آن می باشد.جامعه شناسان معتقدند که زیر ساختهای توسعه فرهنگی درگرو پیشرفت همه جانبه در رشته های مختلف علوم ارتباطات است که وجود یا عدم مدیریت موثر در آن موجب شکوفایی و یا پژمردگی آن می شود که صنعت چاپ از این قاعده جدا نیست و با توجه به این نکات می توان در آخر به آسانی این نکته را بیان کرد ، که با آنکه دلایل عدم استفاده از صنعت چاپ کاملاٌ روشن نیست؛ اما به خوبی روشن است که یکی از دلایل عقب ماندگی ایران در آغاز انقلاب صنعتی از جهان غرب عدم توجه جدی به صنعت چاپ در این دوران می باشد.

 

 

* وی از کلیسای سوپ اچمیازین به عنوان نماینده کاتولیک به جلفا آمده و بنا به تقاضای اهالی جلفا در سال1620 پیشوای مذهبی جلفا گردید . از کارهای او با ستایش یا می شود چون هم به مردم خود عشق و علاقه داشت و هم بسیار عالم و پرهیز گار بود. چند شاگرد گرفت و آنها را با علم تفسیر عهد عتیق و جدید آشنا کرد. برای نخستین بار چاپخانه دایر کرد . او 26 سال خلیفه بود و در سال 1464 در گذشت . پیکر او زیر محراب کلیسای وانگ دفن شد.

** برخی علت به وجود آمدن این وقفه را مرگ شاه عباس می داند. رک: (حسین گلپایگانی، 1378 ، 90 )


همه چیزدر باره چاپ دیجیتال


همه چیز در باره چاپ دیجیتال  :

چکیده: استفاده از ابزارهای الکترونیکی و دیجیتالی به عنوان جزیی از فناوری مدرن در جهان، بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی بشر به شمار می‌رود که تکمیل این ابزارها در آینده می‌تواند جنبه‌های مختلف زندگی انسان را متحول سازد.

به گزارش ارانیکو و به نقل از آژانس خبری چاپ و بسته بندی ایران؛ در حال حاضر ابزارها و تولیداتی که بر پایه فناوری تولید شده‌اند (از جمله انواع تجهیزات الکترونیکی و دیجیتالی) به یکی از مهم‌ترین جنبه‌های حیات انسان تبدیل شده‌اند که نبود یکی از این تجهیزات می‌تواند اختلالاتی گاه غیر‌قابل‌جبرانی در روند زندگی به وجود آورد.

چاپ دیجیتال، تکنولوژی نوظهوری در عرصه چاپ بوده و هست که برای بالا بردن کیفیت و کاهش هزینه صنعت چاپ به وجود آمده است و انصافا هم که نقش تاثیرگذاری در این عرصه داشته است. در این شماره به معرفی هرچه بیشتر این تکنولوژی خواهیم پرداخت و از ویژگی‌های چاپ دیجیتال برایتان خواهیم گفت.

تاریخچه

با ورود کامپیوتر و به همراه آن پرینترها به ایران چاپ دیجیتال آغاز شد و روند پیشرفت سریعی را به خود گرفت. در سال ۱۳۸۰ با ورود ماشین‌های چاپ لارج‌فرمت تبلیغات محیطی نیز به صورت دیجیتال درآمد و با دادن فایل کامپیوتری تصاویری در ابعاد بسیار بزرگ در کوتاه‌ترین زمان امکان چاپ به خود گرفت و از همان زمان تبلیغات شهری و محیط رنگ تازه‌ای پیدا کرد. در ایران اساتید بزرگی از جمله سعید ایران‌عقیده، مدیر فعلی انجمن چاپ دیجیتال و مهندس غلامرضا یگانه، مدیر چاپ دیجیتال نقش شایان و علیرضا کهنسال، مدیر چاپ دیجیتال شایان گستر در پیشبرد و تعالی چاپ‌های محیطی تلاش نموده‌اند.

 چاپ دیجیتال چیست؟

چاپ دیجیتال یکی از روش‌های تبدیل تصاویر دیجیتال به محصولات چاپی است. این روش معمولاً شامل چاپ حرفه‌ای در تیراژهای کم تعداد توسط نشر رومیزی و دیگر منابع دیجیتال است که بوسیله چاپگرهای لارج‌فرمت و یا چاپگرهای لیزری و جوهرافشان حرفه‌ای انجام می‌شود.

چاپ دیجیتال دارای هزینه بیشتری برای چاپ هر صفحه در مقایسه با روش‌های سنتی مثل چاپ افست است ولی این قیمت بالاتر معمولاً با صرفه جویی در هزینه‌های دیگری که در تهیه پلیت های چاپ انجام می‌شوند برای تیراژهای کم تعداد جبران می‌شود. این روش امکان چاپ بلافاصله پس از تقاضا در تیراژ محدود را فراهم می‌آورد و امکان تغییر تصاویر و محتویات صفحه (اطلاعات متغیر) در هر برگ چاپی را در اختیار می‌گذارد.

صرفه‌جویی در نیروی انسانی و توان رو به گسترش ماشین‌های چاپ دیجیتال در بالا بردن کیفیت، پایین آمدن هزینه تمام شده هر برگ چاپی و بالا رفتن تیراژ به این معناست که چاپ دیجیتال در حال رسیدن به نقطه رقابت با چاپ افست و حتی پیشی‌گرفتن از آن است.

پس به طور کلی می‌توان گفت که چاپ دیجیتال نوعی چاپ است که در آن بجای بهره‌گیری از دستگاه‌ها و ماشین‌آلات دستی و نیمه اتوماتیک افست از دستگاه‌ها و ماشین‌آلات دیجیتال و تمام اتوماتیک استفاده می‌شود و موجب کاهش بسیار زیاد در زمان چاپ و همچنین بالا رفتن کیفیت چاپ می‌شود گفتنی است که در روش چاپ دیجیتال کیفیت بدست آمده به مراتب بالاتر از چاپ افست می‌باشد.

در حال حاضر منظور از چاپ دیجیتال در بازار چاپ، عمدتاً چاپ تونری با استفاده از انواع چاپگرهای لیزری حرفه‌ای بر روی انواع کاغذ است.

تفاوت‌های اساسی

چاپ دیجیتال به طور اساسی با روش‌های چاپ دیگر مانند افست، فلکسو و گراور متفاوت است. این تفاوت از زمانی آغاز می‌شود که محمل یا واسطه چاپی در این شیوه حذف شده و تشکیل تصویر برای هر نوبت چاپ، مستقل از نوبت قبلی و بعدی خود انجام می‌شود. حذف واسطه‌های چاپی علاوه بر کاهش هزینه و زمان آماده‌سازی، مفهوم و قابلیت‌های جدیدی برای چاپ دیجیتال ایجاد می‌کند که به طور عمده در روش‌های دیگر موجود نیست.

در چاپ‌های تیراژ بالا، چاپ عرفی (Conventional) محمل چاپی تولید می‌شود و کپی‌های متعددی از آن نمونه و مشابه هم چاپ و برای ایجاد تصاویر مختلف یا تغییرات آن به محمل‌های چاپی جدید نیاز دارد، لازم به ذکر است که در روش دیجیتال بعد از تهیه فایل چاپی و چاپ آن برای کپی کردن نمونه بعدی، تمام کار نیاز به بازسازی دوباره دارد که به چاپ برسد. پس ایجاد تغییرات در کپی جدید امکان‌پذیر می‌باشد. قابلیت‌های چاپ دیجیتال با دیدگاه چاپ‌های عرفی و پرتیراژ متفاوت است که می‌تواند مکمل این روش‌ها باشد.

تفاوت اصلی بین چاپ دیجیتال و روش‌های سنتی چاپ مثل لیتوگرافی و چاپ افست، فلکسوگرافی، گراور، یا لترپرس در استفاده نکردن از پلیت‌های چاپ است که در نتیجه مراحل آماده سازی پیش از چاپ سریع‌تر و ارزان‌تر هستند. مرسوم‌ترین روش‌ها شامل چاپگرهای جوهرافشان و لیزری هستند که پیگمنت یا تونر را بر روی زمینه‌های متنوعی همچون کاغذ، کاغذ عکاسی، کانواس یا بوم، چوب، فوم، شیشه، سنگ و… می‌نشانند.

در بیشتر فرایندهای چاپ دیجیتال جوهر یا تونر همچون روش‌های سنتی در داخل کاغذ نفوذ نمی‌کنند بلکه لایه نازکی بر روی سطح تشکیل می‌دهند و در برخی سیستم‌ها ممکن است برای تثبیت آن‌ها بر روی زمینه از مواد اضافی و پوششی که توسط فرایندهای حرارتی یا تابش یووی افزوده می‌شوند نیز استفاده گردد.

برخی دیگر از این تفاوت‌ها به شرح زیر است:

۱- به دلیل حذف مراحل پیش از چاپ شامل لیتوگرافی، فرایند چاپ دیجیتال کوتاه‌تر است.
۲- در چاپ دیجیتال هزینه چاپ به تعداد نسخه‌های چاپی ارتباطی ندارد و برای هر برگ چاپ شده مقدار ثابتی است.
۳- در این روش میزان مواد باطله شامل کاغذ و مواد شیمیایی کمتر است چون نیازی به رسیدن به رنگ و یا تنظیمات حین چاپ وجود ندارد.
۴- چاپ دیجیتال در هر دور چاپ می‌تواند تصویر و متن متفاوتی را چاپ کند چون در این روش از پلیت استفاده نمی‌شود.

 چرا چاپ دیجیتال؟

در چاپ دیجیتال به دلیل حذف پلیت و چاپ مستقیم از کامپیوتر روی کاغذ و امکان کالیبراسیون دستگاه امکان چاپ در تیراژ محدود حتی یک نسخه با هزینه پایین وجود دارد به همین دلیل این روش چاپ دیجیتال برای مصارفی مثل تهیه نمونه و یا چاپ محصولات کم تعداد و سریع کاربرد زیادی دارد.

یک چاپگر دیجیتال برای چاپ میلیون‌ها برگ ساخته نشده است، بلکه باید بتواند در طول مدت زمان عمر خود نهایتاً هزاران برگ چاپ کند – که البته اینکار را خیلی خوب انجام می‌دهد – بنابراین با توجه به هزینه تمام شده و سرعت کار، چاپ دیجیتال برای چاپ در تیراژ محدود عملیاتی و مقرون به صرفه می‌باشد.

البته از سال ۲۰۱۰ فناوری‌های نوین در چاپ دیجیتال به کار گرفته شد که با استفاده از تکنولوژی نانو در جوهر و همچنین تغییر سیتم پاشش جوهر، چاپگرهای دیجیتال جوهرافشان توانستند بسیاری از محدودیت‌ها را در زمینه سرعت و هزینه تولید کنار بزنند.

در چاپ دیجیتال با توجه به وجود امکان چاپ در تیراژ محدود شما می‌توانید هر نسخه از محصول چاپی خود را متفاوت با نسخه قبلی چاپ کنید. به عنوان مثال شما می‌توانید کارت‌تبریک‌های شخصی شده با تصاویر مختلف و یا کارت پرسنلی با طرح‌های مختلف را در هر دور چاپ کنید.

همچنین این قابلیت به شما امکان چاپ اطلاعات متغیر را می‌دهد. یعنی می‌توانید در هر نسخه چاپی خود اطلاعات متغیری را چاپ کنید این اطلاعات می‌تواند شماره سریال و یا نام گیرنده و یا تصویر هر فرد باشد.

قابلیت‌های خاص چاپ دیجیتال

- چاپ اطلاعات متغیر (Variable Data Printing): چاپ اطلاعات متغیر از بزرگ‌ترین امکاناتی است که یک جریان کاملا دیجیتال می‌تواند در اختیار قرار دهد. زمانی که هر صفحه وارد مرحله چاپ می‌شود یک کامپیوتر به چاپگر می‌گوید چگونه اطلاعاتی را که به صورت بیت وارد چاپگر شده است خروجی بگیرد. نه کامپیوتر و نه دستگاه چاپ به اینکه بیت‌ها شبه یکدیگر هستند یا خیر اهمیت نمی‌دهد.

در نتیجه به وسیله یک پایگاه اطلاعات (Data Base) می‌توان در هر برگ چاپ محتویات متنی و حتی تصویری متفاوت از برگ دیگر به چاپ رساند. به گفته پروفسور فرانک رومانو استاد انستیتوی تکنولوژی روچستر: «چاپ دیجیتال خدمات جنبی می‌آورد.

خدمات جدیدی نظیر پایگاه داده‌رسانی، ارسال اطلاعات شخصی‌سازی شده جز ارزش‌های افزوده هستند و به همین دلایل است که روند رشد فرایندهای سنتی کند شده و به عکس چاپ دیجیتال رو به پیشرفت است.»

- سفارشی‌ساختن (Customization): چاپ دیجیتال این امکان را ایجاد می‌کند که سفارش چاپ مشتری درست بر اساس نیازها و علایق وی تولید شود. این بدین معناست که به عنوان مثال شما می‌توانید کتابی را برای فردی طبق سلیقه و با نام و مشخصات وی در صفحه تقدیم، تولید کرده و به او اهدا کنید.

- مدت‌زمان آماده‌سازی کوتاه (Short Startup): از آنجا که هیچ تصویر فیزیکی تا بعد از خروج هر صفحه از دستگاه چاپ وجود ندارد، نیاز به آماده‌سازی نیز وجود نخواهد داشت. به عبارت دیگر آماده‌سازی در دستگاه دیجیتال زمانی اتفاق می‌افتد که کامپیوتر یک فایل را برای کپی ارسال می‌کند زیرا تنها در آن زمان مشخص خواهد شد که دستگاه خروجی، هر پیکسل فایل را در کجایی سطح چاپی به چاپ خواهد رساند. باقی مراحل به قدم قبلی یعنی آماده‌سازی فایل و تنظیمات انجام شده روی آن بستگی خواهد داشت.

- کاربرد آسان ماشین‌های چاپ دیجیتال: در حالی که برای کار با ماشین افست نیاز به یک اپراتور باتجربه و ماهر است تا بتوانیم کاری با کیفیت به چاپ برسانیم، پای ماشین چاپ دیجیتال، نقش اپراتور چندان تاثیرگذار به نظر نمی‌رسد. اینکه تصویری را کمی پررنگ‌تر یا کم‌رنگ‌تر چاپ کنیم، ورق‌های چاپ شده قبلی را با بعدی‌ها مقایسه کنیم، در روش دیجیتال هیچ کدام بر روی ماشین چاپ انجام نمی‌شود.

بلکه همه این ملاحظات باید در مرحله پیش از چاپ دیجیتال که همان آماده‌سازی فایل است انجام پذیرد. البته این موضوع چاپ دیجیتال را از تجربه بی نیاز نمی‌سازد ولی نکته محسوس در این میان آن است که تکنولوژی چاپ دیجیتال، چاپ را از حالت بسیار تخصصی خارج ساخته و مشتری نهایی کار چاپی را بیشتر در امور چاپ دخیل ساخته و به چهره چاپ عمومیت بخشیده است.

 انواع چاپ دیجیتال بر اساس ابعاد سطح چاپی

انواع چاپ دیجیتال را می‌توان از نقطه نظر ابعاد سطح چاپ‌شونده به سه دسته تقسیم نمود:

۱- چاپ دیجیتال فرمت متوسط (Medium format): حداکثر ابعاد کارهای چاپی A۳ یعنی ۳۳×۴۸ سانتی‌متر خواهد بود. چاپ دیجیتال در این ابعاد، به شیوه‌های لیزری (تونری)، جوهرافشان و نوری قابل انجام است که بخش عمده‌ای از سفارشات چاپی دیجیتال مانند چاپ کارت ویزیت، بروشور، کاتالوگ، لفاف‌های بسته‌بندی، لیبل، عکس، چاپ روی سطوح مختلف و غیره را در بر می‌گیرد.

۲- چاپ دیجیتال فرمت بزرگ (Large Format): ابعاد چاپ در این دسته از A۳ تا عرض ۱۵۰ سانتی‌متر را شامل می‌شود که مانند چاپ‌های فرمت متوسط، به شیوه‌های دیجیتال لیزری (تونری)، جوهرافشان یا نوری انجام می‌شود. مورد کاربرد این دسته در سفارشاتی مانند پوستر است که تا عرض ۱۵۰ سانتی‌متر و اغلب برای مصارف فضای داخلی (Indoor) به کار می‌رود.

۳- چاپ دیجیتال فرمت عریض (Wide Format): ابعاد چاپ در این گروه از عرض ۱۵۰ سانتی‌متر تا عرض ۵۰۰ سانتی‌متر را شامل می‌شود که به دلیل بزرگ بودن ابعاد، این سفارشات بیشتر برای مصارف فضای باز (Outdoor) مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین موارد چاپی این دسته در برابر عوامل محیطی مانند نور خورشید و آب مقاوم هستند.

 انواع روش‌های چاپ دیجیتال

شیوه‌های چاپی که از تکنولوژی دیجیتال بهره می‌برند بسیار متنوع و در صنایع مختلف گسترده است. اما به طور کلی انواع روش‌های چاپ دیجیتال بر اساس نوع و تکنولوژی دیجیتال مورد استفاده در آن‌ها، به گروه‌های اصلی زیر تقسیم می‌شوند:

۱- روش جوهرافشان: در مجموعه روش‌های چاپ دیجیتال، شیوه جوهرافشان آشناترین و با کیفیت‌ترین این شیوه‌ها به شمار می‌رود. ماشین‌آلات این شیوه از تنوع بالایی برخوردار بوده و از انواع پرینترهای رومیزی تا ابعاد عریض ۵ متر را شامل می‌شوند.

نحوه کار سیستم جوهرافشان به این صورت است که اطلاعات دیجیتال را توسط مرکب‌های مایع به طور مستقیم روی کاغذ می‌نشاند. از آنجا که در این تکنولوژی نیازی به محمل میانی برای انتقال تصاویر نیست و مرکب به طور مستقیم توسط یک هد روی سطح چاپی انتقال می‌یابد، این روش به عنوان اصیل‌ترین روش چاپ دیجیتال- تکنولوژی دیجیتال تا آخرین مرحله قبل از انتقال مرکب روی سطح، به کار گرفته شده است- محسوب می‌شود.

نازل رنگ‌پاش این دستگاه به طور کامل دیجیتالی عمل کرده و تنها از دو فرمان بپاش و نپاش پیروی می‌کند در نتیجه عوامل تاثیرگذار روی کیفیت چاپی به حداقل خود یعنی، نوع و جنس کاغذ همچنین شرایط اقلیمی موجود کاهش می‌یابد. به همین جهت است که خروجی چاپ به روش جوهرافشان بیشتر از سایر شیوه‌های چاپی که عوامل مختلفی روی کیفیت چاپ آن‌ها تاثیرگذار است -مانند محمل چاپی، تعادل آب و مرکب و …- قابل کنترل و نزدیک به استانداردهای مد نظر است.

از آنجا که سرعت چاپ در این شیوه پایین است، امکان به کارگیری این شیوه در تیراژهای بالا موجود نیست با این حال تولیدکنندگان دستگاه‌های دیجیتال آینده درخشانی را برای روش جوهرافشان پیش‌بینی می‌کنند. مهم‌ترین فن‌آوری‌های چاپ دیجیتال جوهرافشان، سیستم‌های پیوسته (Continues tone) و سیستم‌های جوهرافشان با پاشش مرکب بر اساس تقاضا (Drop on Demand) است.

۲- روش الکتروفتوگرافی: در این شیوه از دو نوع مرکب جامد پودری (تونر) یا مایع (شیوه دیجیتال مرکبی) استفاده می‌شود.

  • روش تونری: اساس این شیوه از طریق باردار کردن درام چرخانی توسط شعاع نور لیزر، تشکیل تصویر به وسیله مرکب‌های پودری با نام تونر که قابلیت باردار شدن دارند و ذوب شدن این تونرها روی سطح کاغذ، شکل می‌گیرد. این مراحل را می‌تواند در ۵ بخش تصویرنگاری، مرکب‌زنی، انتقال تونر، تثبیت تونر و پاکسازی درام، خلاصه کرد. سیستم‌های تونری قادرند با سرعتی بالاتر از سیستم‌های جوهرافشان، تصاویری را که از ذوب شدن پودر رنگ روی کاغذ به وجود می‌آیند ایجاد کنند. اگر چه این روش به اندازه روش جوهرافشان دیجیتالی نشده است و واسطه‌های متعدد آنالوگ بین مخزن رنگ و سطوح چاپی وجود دارد ولی به واسطه سرعت بالا، مصارف صنعتی پیدا کرده و از کارآمدترین سیستم‌های چاپ دیجیتال به ویژه در ابعاد متوسط (Medium Format) به شمار می‌آید. این دستگاه‌ها درترکیب با یک اسکنر به عنوان دستگاه‌های کپی یا لیزری برای عموم شناخته شده‌اند.
  • روش دیجیتال مرکبی: این شیوه که به جای پودر رنگ (تونر) از مرکب‌های رنگی استفاده می‌کند، برای کارهای پرتیراژ کاربرد مناسبی دارد. خروجی این دستگاه‌ها دارای کیفیت بسیار بالایی است ولی پیچیدگی تکنولوژی در این نوع دستگاه‌ها باعث شده است که از گستردگی سیستم‌های تونری برخوردار نباشند. این تکنولوژی سال‌ها، تنها در اختیار کمپانی Indigo قرار داشت پس از آن فعالیت‌های بسیاری برای گسترش آن صورت گرفت ولی محدودیت اصلی این دستگاه‌ها قیمت بالای آن و همچنین ابعاد کار چاپی است که از SRA۳ بالاتر نرفته است از دیگر مزایای منحصر به فرد این پرنیترها می‌توان به امکان استفاده از رنگ‌های اسپات (Spot) به صورت کانال‌های رنگی مجزا و یا چاپ ۶ رنگ HI-FI اشاره کرد.

۳- روش دیجیتال نوری یا پرتوی: از دیگر شیوه‌های پرکاربرد چاپ دیجیتال، چاپ نوری است. در این روش تصویر مورد نظر را از طریق تابش شعاع‌های نوری روی کاغذهای ویژه و حساس به نور – مشابه کاغذ عکاسی- ایجاد کرده و پس از مرحله ظهور، تثبیت می‌نمایند.

دستگاه‌های این شیوه که به Photo Lab معروفند در لابراتورهای عکاسی کاربرد فراوان داشته و از کیفیت چاپی بسیار بالایی برخوردارند. در این شیوه سرمایه‌گذاری اولیه -شامل هزینه دستگاه، بالا بوده ولی هزینه چاپ به نسبت کیفیت بسیارخوب آن مناسب است.

هم اکنون دستگاه‌های نوری با کیفیتی در ابعاد بسیار بزرگ ورقی ۱۵۰*۱۵۰ سانتی‌متر و نیز رول به عرض ۹۰ سانتی‌متر تولید شده است. از مشکلات اصلی این دستگاه‌ها دو مرحله‌ای بودن چاپ و ظهور است که در دستگاه‌های امروزی به صورت اتوماتیک در داخل دستگاه انجام می‌شود. داروهای ظهور نیز هماند شیوه‌های چاپ عکس بسته به میزان مصرف بایستی هر چند یکبار تعویض شود.

۴- روش چاپ (Direct Imaging): به ماشین‌هایی اطلاق می‌شود که محمل چاپی در درون آن‌ها ایجاد شده و از جانب شرکت‌های پرس‌تک و هایدلبرگ به آن‌ها نام DI نهاده شده است. این ماشین‌ها در واقع چاپگرهای افستی هستند که سیستم تهیه پلیت در دل آن‌ها جاسازی شده است.

سیستم تهیه پلیت در این چاپگرها درست مشابه تهیه پلیت در پیش از چاپ افست به روش دیجیتال (کامپیوتر به پلیت) است. کلیه عملیات چاپ در این دستگاه‌ها به صورت اتوماتیک انجام شده و تنها از طریق کامپیوتر راهبری می‌شود اطلاعات ورودی به چاپگر به صورت فایل کامپیوتری است.

به دلیل وجود همین واسطه تصویری، استفاده از این روش برای چاپ‌هایی با تیراژ کم مقرون به صرفه نبوده و برای چاپ تک برگ- برخلاف سایر روش‌های چاپ دیجیتال- کاملا غیراقتصادی است.

در این شیوه همچون روش‌های قبلی نمی‌توان از قابلیت‌های منحصر به فرد چاپ دیجیتال مانند چاپ اطلاعات متغیر استفاده کرد – محمل چاپی ثابتی مانند پلیت برای کل سفارش وجود دارد- در عین حال امکان استفاده از کاغذهای چاپ به روش افست وجود دارد.

۵- روش حرارتی (Thermal): در این شیوه که از کاغذ حساس به حرارت استفاده می‌شود، حرارت ناشی از لیزر و یا ماتریس‌های حرارتی با ایجاد فعل و انفعالات شیمیایی بر روی سطح کاغذ حساس، ایجاد رنگ و تصویر می‌کند

استفاده از این شیوه در دستگاه‌های کوچک تک رنگ مرسوم است که متداول‌ترین آن‌ها دستگاه‌هایی فکس می‌باشند. گفتنی است استفاده عمومی از روش حرارتی به دلیل جایگزینی روش‌های نوین روز به روز رو به کاهش است.

۶- روش تصعید رنگ (Dye-Sublimation): این شیوه که از کیفیت و سرعت مناسبی برخوردار است از درون چاپ حرارتی زاده شده است. در این دستگاه‌ها مواد رنگی بر روی سلفون‌هایی قرار دارد که پرتوهای گوناگون مانند لیزر و یا ماتریس‌های حرارتی،‌ رنگ را از روی نوارهای سلفون بخار کرده و بر روی کاغذ ثبت می‌کند.

کیفیت چاپی مطلوب این شیوه، استفاده از آن را در لابراتوارهای عکاسی به منظور چاپ عکس متداول کرده است. ابعاد چاپی به طور معمول کوچک است و اگر چه قیمت‌های اولیه این دستگاه‌ها بالا نیست ولی هزینه تمام شده این روش چاپ به دلیل مواد مصرفی- سلفون‌های رنگی گران قیمت- بالا است.

در این روش امکان چاپ روی کاغذهای متنوع وجود داشته و در گذشته از آن برای چاپ پوسترهای تبلیغاتی فضای باز، در تیراژ و ابعاد متوسط استفاده بسیاری شده است.

۷- مارکرهای لیزری: از شیوه‌های چاپ دیجیتال که بیشترین کاربرد را در صنایع تولیدی محصولات مختلف دارد، دستگاه‌های مارکر لیزری است. این دستگاه‌ها به دلیل استفاده کاربردی که برای درج اطلاعات روی خط تولید محصولات، روزبه‌روز کاربرد بیشتر در صنایع می‌یابند. در مارکرهای لیزری اشعه لیزر با سوزاندن و حرارت، تصویر را بر روی سطح مورد نظر ایجاد می‌کند. این دستگاه‌ها از سرعت بالایی برخوردار بوده و هزینه سرمایه‌گذاری اولیه بالایی را طلب می‌کنند.

 

 


سرگذشت نخستین کتاب فارسی چاپ شده در جهان


سرگذشت نخستین کتاب فارسی چاپ شده در جهان

سرگذشت نخستین کتاب فارسی چاپ شده در جهان نورالله مرادى مشاور اطلاع رسانى رئیس کتابخانه ملى و مسئول خرید نخستین کتاب چاپ شده به خط و زبان فارسی در دنیا روند شناسایی آن و خریداری‌اش توسط این کتابخانه را تشریح کرد.
نورالله مرادى کتابدار و مشاور اطلاع رسانى رئیس کتابخانه ملى ایران در گفتگو با مهر با اشاره به اهمیت نسخه‌های اینگونه مهم به برخی از آنها اشاره کرد و گفت: نخستین کتابی که در ایران چاپ شد، “ساقموس” نام داشت که خط و زبان آن ارمنی بود و مربوط به اوایل قرن 11 هجری (بین سال‌های 1025 تا ) 1030) در زمان شاه عباس بود که در کلیسای وانگ در جلفای اصفهان یافت شد اما اولین کتابی که به زبان فارسی چاپ شده “جمادیه” نام دارد که متعلق به قائم مقام فراهانی و زمان بعد از جنگهای ایران و روس است.

وی افزود: کتابی که اخیراً با عنوان “زندگی عیسی مسیح (ع)” توسط کتابخانه ملی خریداری شده در واقع نخستین کتابی است که به خط و زبان فارسی در دنیا چاپ شده است. این کتاب در سال 1027 در دربار اکبرشاه از پادشان هندوستان و توسط مولانا میرزای قاسم لاهوری از لاتینی به فارسی ترجمه شد.

این استاد رشته کتابداری اضافه کرد: کتاب اخیر در سال 1035 هجری (برابر با 1639 میلادی) در شهر لایدن هلند چاپ شد. حجم “زندگی عیسی مسیح (ع)” حدود 1000 صفحه است که به دو زبان فارسی (سمت راست صفحات) و لاتینی (سمت چپ) نوشته شده است.

مشاور اطلاع رسانى رئیس کتابخانه ملى ایران با اشاره به بخش‌های مختلف این کتاب، گفت: قسمت اول که حدود 600 صفحه دارد به زندگی عیسی مسیح (ع) می‌پردازد و در قسمت دوم در حجمی حدود 200 صفحه، زندگی پطرس قدیس را مورد توجه قرار داده و باقیمانده آن که در واقع بخش سوم کتاب را تشکیل می‌دهد، یک دوره دستور زبان فارسی البته تنها به زبان لاتینی است.

مرادی سپس به سرگذشت نخستین کتاب فارسی چاپ شده در جهان پرداخت و افزود: چاپ این کتاب با پیشرفت استعمار در آسیا و هلند به عنوان یکی از دول استعماری، مقارن بوده است. در آن زمان شرکتی به نام هلند شرقی در هند و با هدف تسلط بیشتر به مردمان آن سرزمین که خط و زبانشان فارسی بود، فعالیت می‌کرد.

وی ادامه داد: بر همین اساس شرکت مذکور برای کارگزارانش دوره‌های دستور زبان فارسی می‌گذاشت و از سوی دیگر برای ترویج و تبلیغ آئین‌ خودشان (مسیحیت) به مردمان آن سرزمین که عموماً مسلمان و هندو بودند زندگی عیسی مسیح را تبلیغ می‌کردند و این کتاب در واقع ترکیبی  از اینگونه سیاستها است.

مرادی با اشاره به اهمیت خرید نخستین کتاب فارسی چاپ شده در جهان توسط کتابخانه ملى ایران گفت: این کتاب 400 سال پیش چاپ شد و متاسفانه جای آن در کتابخانه ملی خالی بود اما من که چندی پیش نسخه‌ای از آن را در یکی از کتابخانه‌های اروپایی دیدم اخیراً متوجه شدم یکی از دوستانم نسخه‌ای از این کتاب را دارد و بعد از صحبت‌های اولیه او را متقاعد کردم که آن را به کتابخانه ملی بفروشد.

مشاور اطلاع رسانى رئیس کتابخانه ملى ایران بدون اشاره به رقم توافقی میان این فرد با مسئولان کتابخانه ملی گفت: بعد از صحبتهای طولانی با این فرد وی هم در نهایت با پیشنهاد من موافقت کرد و این نسخه را به کتابخانه ملی فروخت. اما نکته مهم درباره نسخه مذکور که با پوست دباغی شده بز صحافی و تجلید شده، این است که تمامی صفحات کتاب سالم است و هیچگونه افتادگی ندارد.

مرادی ابراز امیدواری کرد که به زودی این نسخه در محفظه‌ای شیشه‌ای در سالن ایرانشناسی و اسلام شناسی کتابخانه ملی در معرض دید عموم علاقمندان قرار گیرد و با اشاره به اهمیت این نسخه افزود: نکته مسلم این است که تعداد نسخه‌های موجود از این کتاب در جهان بسیار کم است اما وظیفه کتابخانه ملی ایجاب می‌کند که بیشتر به اینگونه نسخه‌ها توجه کند و آنها را خریداری و در معرض استفاده پژوهشگران قرار دهد.

 

 


در باره چاپ بیشتربدانیم


 

درباره چاپ بیشتر بدانیم

 

واژ‌هٔ چاپ و صورت قدیمی‌تر آن «چهاپ» را برگرفته از واژ‌هٔ مغولی چاو دانسته‌اند که به معنای «فشردن سطحی بر سطح دیگر» است. چاپ در لغت به‌معنای نقش، اثر، مُهر و نشان آمده است و در متون مختلف کلمات طبع، باسمه، و تافت به‌عنوان مترادف آن به‌کار رفته است. چاپ در اصطلاح، به عمل، فن، و صنعت تکثیر صورت و نقش‌های دوبعدی مانند حروف، ارقام، خط‌ها، تصویرها، و… به‌وسیلهٔ انداختن اثر این نقش‌ها بر کاغذ، پارچه، یا مواد دیگر، به‌ویژه چاپ مواد خواندنی، با تصویر یا بدون تصویر بر روی کاغذ گفته می‌شود. در تعریفی دیگر، چاپ مجموع عملیاتی است که متن خام را به اثر درخور انتشار مانند کتاب، مجله، روزنامه، و جز آن تبدیل کند. چاپ بر روی کاغذ شناخته شده‌ترین کار چاپی است.امروزه با پیشرفت تکنیک‌های چاپ این عمل روی مواد سلولزی، نایلونی، پارچه ای، چرمی، مواد شیمیای، فلزی، شیشه‌ای با اشکال صاف یا ناهموار، مقعر یا محدب و … صورت می‌گیرد. چاپخانه نیز در لغت به‌معنای محل چاپ کردن و در متون مختلف کلمات مطبعه، دارالطباعه، و باسمه‌خانه به‌عنوان مترادف آن به‌کار رفته است. چاپخانه مؤسسه یا کارگاهی است که از عهد‌هٔ انجام کارهای چاپی بر روی کاغذ و سایر اشیا از طریق انواع چاپ برآید و به تعبیری دیگر، محلی است که چاپ کتاب، نشریات، و مانند آن در آنجا انجام می‌گیرد. امروزه، چاپ به عنوان یک فرآیند انبوه صنعتی در نظر گرفته می شود که بخش اساسی صنعت نشر و بخش مهمی از فعالیت‌های اداری و حکومتی زا شامل می‌شود.

 

 

تاريخچه چاپ

 

اختراع فن چاپ درحقیقت به قرن­ها پیش از گوتنبرگ، که نامش به­عنوان مخترع چاپ در تاریخ به ثبت رسیده است، برمی­گردد. آسوریان چند هزار سال قبل از میلاد بر خشت­هایی از گل ‌رس مهر می‌زدند.

 

استفاده حروف قابل انتقال نیز میان سال‌های 1051 و 1058 در چین آغاز شد. مخترع این حروف فردی به نام پی‌شنگ بود و حروف هم از گل ‌رس ساخته می‌شد. حروف دستی و حروف قلعی که پس از آنها به کارآمد، هیچ یک رواجی نیافت؛ برعکس حروف چوبی متداول شد. تا این‌که در سال 1440، گوتنبرگ ظاهراً بدون اطلاع از کار چینی‌ها، حروف قابل انتقال را اختراع کرد و برای هر یک از حروف الفبا یک حرف جداگانه به کار برد. حروف متحرک را چینی‌ها اختراع کردند؛ ولی گوتنبرگ که حرفه­اش زرگری بود، آلیاژ مناسب برای ریخته­گری حروف را از سرب و آنتی موآن به دست آورد و سپس نسبت هر یک از این دو فلز را به­گونه­ای انتخاب کرد که حروف بیش از حد سخت و نرم نباشند. وی برای مرکب چاپ هم فرمول مناسبی یافت و خلاصه با رفع موانع و حل مشکلات عمل چاپ را میسر و اجرایی کرد.

 

تقریباً بیست سال پس از نخستین تلاش­های گوتنبرگش در امر چاپ، این صنعت با استفاده از سطوح برجسته در ونیز، فلورانس، پاریس و لیون در حدی مختصر و محدود رواج یافت؛ اما دستگاه چاپ گوتنبرگ، به علت هزینه­های بسیار زیاد فقط برای ثروتمندان قابل دسترسی بود و به همین دلیل تا مدت­های طولانی استقبال چندانی از آن نشد. 300 سال پس از اختراع دستگاه چاپ گوتنبرگ، نمایشنامه‌نویسی آلمانی به نام آلوئیس زنه فلدر، چاپ سنگی یا لیتوگرافی را درسال 1796 میلادی اختراع کرد.

 

هر سنگی که متن یا تصویر با این روش روی آن نقش می­بست، برای چاپ حدود 750 نسخه عملکرد مطلوب داشت و پس از آن نقش روی سنگ قابل چاپ نبود.اگر چه درباره شروع چاپ سنگی در ایران روایات متعددی وجود دارد، به­نظر می­رسد چاپ سنگی را برای نخستین­بار میرزا صالح شیرازی در تبریز راه­اندازی کرد. میرزا صالح که از سوی دولت ایران برای فراگیری هنرهای جدید به اروپا رفته بود، در بازگشت، یک دستگاه چاپ سنگی با خود به تبریز آورد که آن را در سال 1250 قمری راه انداخت.

 

چاپخانه سنگی طی مدت کوتاهی در تهران و بعد اصفهان و سپس سایر شهرهای ایران تأسیس شد و بیش از 50 سال تنها روش چاپ در ایران بود و تا اواخر دوره قاجار ، هر چه در ایران چاپ می­شد، به روش چاپ سنگی بود. البته هشت سال قبل از ورود چاپ سنگی به ایران چاپ سربی نیز راه­اندازی شده بود؛ ولی به علت هزینه و زحمت زیاد آن، پس از ورود چاپ سنگی، کنار گذاشته شد و بعدها در اواخر دوره قاجار دوباره حروف سربی و استفاده از آن رایج شد.

 

طریقة چاپ سربی روش نسبتاً ساده­ای بود؛ کاغذ روی صفحه­ای متشکل از حروف برجسته سربی و آغشته به مرکب فشرده می­شد و بر اثر فشار، حروف بر صفحه کاغذ نقش می­بست. حروفچینی روزنامه نیز نخست به­صورت دستی انجام می­گرفت؛ ولی بعدها این کار با دستگاه­هایی که معمول­ترین آنها «لاینو تایپ» بود، صورت پذیرفت. دستگاه حروفچینی خودکاری لاینوتایپ در سال 1886 میلادی ساخته شد. بدین ترتیب سرعت چاپ به­تدریج فزونی یافت. پیشرفت فناوری کم­کم باعث شد دستگاه حروفچینی سربی از دور خارج شود و جای خود را به دستگاه الکترونیکی بدهد.

 

 

سيستم­هاي چاپ

 

نکته­ایی که باید قبل از هر چیز به آن اشاره کنیم این است که برای چاپ افست حتماً باید از سیستم CMYK استفاده شود. چاپ افست مبتنی بر چاپ چهار رنگ است؛ اما می­توانیم کارهایی با یک رنگ تا حتی 10 رنگ مختلف چاپ کنیم؛ که البته چاپ بیشتر از 4 رنگ تخصص و اطلاعات خاص خودش را می­طلبد. ماشین­های چاپ افست یا تک­رنگ هستند یا دورنگ و یا چهاررنگ و البته دستگاه­هایی وجوددارند که چاپ بیش­تر از چهاررنگ را انجام می­دهند.

 

در ماشین­های چاپ افست برای هر رنگ یک ستون چاپ وجود دارد که متشکل از سیلندر بستن زینک و غلطک­های رنگ است. در دستگاه­های تک­رنگ هر رنگ به­طور مجزا چاپ می­شود و به­عنوان مثال یک کار چهاررنگ باید چهار بار از ماشین عبور کند و هر بار رنگ­ها تنظیم شوند؛ به همین دلیل در کارهای چهاررنگ بهتر از است از این نوع ماشین­ها استفاده نشود چون به تجربه ثابت شده است که در صورت چاپ چهاررنگ با دستگاه تک­رنگ نتیجه به هیچ وجه قبل قبول نخواهد بود.

 

 

ابعاد ماشین­های چاپ

 

ماشین­های چاپ افست از ابعاد 25×35 تا 100×140 وجود دارند و به علت وجود دستگاه­های با ابعاد مختلف باید به­طور دقیق محاسبه شود که چاپ کار با کدام یک از این دستگاه­ها به صرفه­تر است چون در تیراژ های بالا استفاده از دستگاه مناسب از نظر اقتصادی تفاوت زیادی در کل هزینه ها ایجاد می کند.

 

مثلا کاری با ابعاد 25×35 و تیراژ 10000 را می­توانیم هم با دستگاه 50 ×70 و دو دور چاپ کنیم و هم با دستگاه 100×70 و یک دور . که چاپ با 100×70 به صرفه­تر است.

 

کوچک­ترین دستگاه چاپ که قدیمی­تر هم هست و در ضمن فقط نوع تک­رنگ آن وجود دارد ماشین نیم‌ورقی (35×25) است؛ که به­طور معمول برای کارهای با ابعاد کوچک و درنهایت دورنگ مثل سربرگ و تراکت قابل استفاده است. در این ماشین از کاغذ A4 هم می توانیم استفاده کنیم.

 

بعد از آن ماشین یک ورقی است که ابعاد 35×50 را چاپ می کند و به آن GTO می­گویند . دستگاه­های نسبتاً قدیمی­تر و اغلب تک­رنگ هستند؛ اما دستگاه­های GTO چهاررنگ هم وجود دارند که بسیار دقیق هستند و کیفیت چاپ خوبی دارند.

 

دستگاه بعدی دوورقی است که ابعاد 50×70 را چاپ می کند و پرکاربردترین دستگاه چاپ افست است. بعد از آن ماشین چهارونیم ورقی است که ابعاد 70×100 را چاپ می کند و به­طور معمول کارهاری تیراژ بالا یا بزرگ را با این دستگاه­ها چاپ می کنند .

 

درنهایت دستگاه­هایی هم هستند که چاپ 140×100 را انجام می­دهند که به­طور معمول برای چاپ­های خاص مثل نقشه و یا کارهایی با تیراژ خیلی زیاد با این ماشن چاپ می­شوند.

 

این دستگاه­هایی که اشاره شد دستگاه­های معمولی چاپ هستند و به ماشین­های مخصوص چاپ روزنامه که بسیار بزرگ و گران هستند اشاره نکردیم . توضیح اینکه دستگاه­های چاپ روزنامه اگرچه از نظر کلیت با ماشنین­های چاپ تفاوتی ندارند؛ اما امکاناتی دارند که بسیار اختصاصی و منحصر به فرد هستد؛ مثل تغذیه از رول یه جای شیت و انجام مراحل صحافی در داخل خود ماشین. ضمن این­که سرعت بالایی هم دارند طوری که به عنوان مثال ماشین موجود در چاپخانه افست که چندین روزنامه را چاپ می­کند (مثل همشهری. ایران. شرق و جوان ) که در مجموع با محاسبه تعداد صفحلات تیراژ چند میلیونی دارند . در کمتر از یک شبانه روز این تیراژ را چاپ می­کند.

 

به­طور معمول چاپ با دستگاه­های چهاررنگ کیفیت بهتری دارند و رنگ­ها بسیار نزدیک به رنگ­های مدنظر ما در می­آیند و اکثر طراحان علاقه به چاپ با ماشین چهاررنگ دارند .

 

وقتی یک کار چهاررنگ به لیتوگرافی می­دهیم درنهایت چهار زینک با ابعاد سطح چاپ به ما داده می­شود؛که در چاپخانه این چهار زینک به ترتیبی که مشخص است به دستگاه بسته می­شوند و چاپچی وظیفه تنظیم­کردن زینک‌ها را به­وسیله رجیسترهای روی زینک به عهده دارد. توضیح این­که رجیستر علامتی است که در کنار قسمتی که چاپ می­شود روی زینک­ها قرار دارد. علامت رجیستر که به‌طور معمول به شکل دایره­ای با دو خط عمود به هم در وسط آن است شامل هر چهار رنگ است و این­که چهار رنگ مورد نظر در این علامت هنگام چاپ روی هم بخورد نشان­دهنده این است که کار بدون اشکال چاپ خواهد شد. حتماً کارهای چاپ را دیده­اید که رنگ­ها روی هم نخورده­اند و لبه­های کار و یا روی سفیدی­ها مقدار ی از یک رنگ دیگر قرار دارد. دلیل این مشکل، عدم تنظیم درست رجستر است.

 

 

استاندارد كاغذ

 

استاندارد بین­المللی ایزو 216 یا (The international standard: ISO 216) :

 

استاندارد بین­المللی ابعاد کاغد یا ایزو 216 بر پایه استاندارد DIN کشور آلمان قرار گرفته. (دلیل استفاده از استاندارد کشور آلمان در این مورد به سابقه و پیشرو بودن این کشور در صنایع چاپ و کاغذ مربوط بوده). ویژگی منحصر به فرد این سیستم مقیاس­پذیربودن آن است. بر این اساس در همه ابعاد کاغذ های استاندارد ایزو ، نسبت طول به عرض تقریباً برابر با 1/4142 ( جذر عدد 2( است. در این استاندارد سه خانواده کاغذ با ابعاد مشخص وجود دارند : گروه A ، گروه B و گروه C.

 

 

گروه A

 

در این گروه نسبت طول به عرض کاغذ عدد مطلق 4142/1 هست. اندازه مساحت کاغذ A0 در این گروه 841 × 1189 mm و تقریباً برابر با یک متر مربع (در واقع 999949 میلی متر مربع بوده که به یک متر مربع روند شده) هست . این اندازه به­عنوان استاندارد مبنا برای تعیین گرماژ یک ورق کاغذ استفاده می­شود. در این گروه کاغذهای کوچک­تر با نصف­کردن طول کاغذ بزرگ­تر به دو قسمت به­دست می­آید. برای مثال قطع A1 با نصف­کردن طول کاغذ A0 به دو قسمت مساوی به دست می­آید. بنابراین قطع A1 مساوی خواهد بود با 594 × 841 ( البته عرض 594/5 بوده که روند شده ). همان­طور که می­بینید عرض کاغذ بزرگ­تر بعد از نصف­شدن طول کاغذ کوچکتر خواهد بود.

 

 

گروه B و C

 

اگر چه اندازه­های گروه A محدوده قابل قبولی از اندازه­ها را در اختیار ما قرار می­دهند با این حال نمی­توان گفت که لزوماً کافی هستند. به همین دلیل اندازه­هایی در دو گروه B و C علاوه­بر اندازه­های گروه A ایجاد شده­اند تا اندازه­های غیر متعارف و خاص هم پوشش داده شوند؛ البته اندازه­های گروه B و C هم از لحاظ هندسی مشابه اندازه­های گروه A به دست آمدند؛ بر این اساس اندازه­های گروه B به­نحوی ایجاد شدند که هر اندازه از این گروه میانگین هندسی دو اندازه از گروه A باشند؛ برای مثال قطع کاغذ B1 به­طور تقریبی مابین قطع کاغذ A0 و A1 است؛ به این ترتیب از کاغذ A0 می­ توان قطع B1 و از قطع B1 هم می­توان کاغذ A1 را به دست آورد؛ اما اندازه گروه C ما بین اندازه­های گروه A و B قرار دارند. برای مثال قطع کاغذ C4 کوچک­تر از B4 اما بزرگ­تر از A4 است. از اندازه­های گروه C برای ساخت پاکت­های مراسلاتی استفاده می­کنند.

 

 

Code

 

 

Size (mm)

 

 

Code

 

 

Size (mm)

 

 

Code

 

 

Size (mm)

 

A0

 

 

841 × 1189

 

 

B0

 

 

1000 × 1414

 

 

C0

 

 

917 × 1297

 

A1

 

 

594 × 841

 

 

B1

 

 

707 × 1000

 

 

C1

 

 

648 × 917

 

A2

 

 

420 × 594

 

 

B2

 

 

500 × 707

 

 

C2

 

 

458 × 648

 

A3

 

 

297 × 420

 

 

B3

 

 

353 × 500

 

 

C3

 

 

324 × 458

 

A4

 

 

210 × 297

 

 

B4

 

 

250 × 353

 

 

C4

 

 

229 × 324

 

A5

 

 

148 × 210

 

 

B5

 

 

176 × 250

 

 

C5

 

 

162 × 229

 

A6

 

 

105 × 148

 

 

B6

 

 

125 × 176

 

 

C6

 

 

114 × 162

 

A7

 

 

74 × 105

 

 

B7

 

 

88 × 125

 

 

C7

 

 

81 × 114

 

A8

 

 

52 × 74

 

 

B8

 

 

62 × 88

 

 

C8

 

 

57 × 81

 

 

انواع چاپ عبارتند از …

 

چاپ افست

چاپ هلیوگراور

چاپ فلکسو

چاپ سیلک اسکرین

چاپ تامپو

چاپ افست روی فلز

چاپ مخمل

چاپ پارچه

چاپ ترموگرافی

چاپ لترپرس

چاپ داغی

چاپ ایچینگ

چاپ پوشش UV ، ورنی چاپ

 

چاپ افست

 

چاپ افست یکی از پررونق ترین و فراوانترین چاپ ها است. شاید یکی از دلایل آن چاپ روی کاغذ با کیفیت بسیار عالی و در تیراژهای نسبتاً پایین است. البته در چاپ اسکرین تیراژهای پایین تر از چاپ افست، معمول و متداولتر است و حتی از نظر صرفه اقتصادی مناسبتر، اما اگر جنبه کیفیت چاپ را نیز در نظر داشته باشیم. چاپ افست مناسبترین است. گاهی چاپ افست را به دلیل عدم برجستگی یا فرورفتگی در رابط ( زینک ) چاپ مسطح نیز نامیده می شود.

 

چاپ افست نوعی از چاپ، که نوشته و عکس را بر سطح لاستیکی یک استوانه (سیلندر) گردان بر می گرداند و سپس آن را با فشار استوانه دیگر روی کاغذ چاپ می کنند. ماشین معمولی چاپ افست دارای سه استوانه است. در چاپ افست نخست آن چه را که باید چاپ شود بر روی صفحه ای فلزی به نام زینک منتقل می کنند، سپس این صفحه را با مواد شیمیایی طوری حساس می کنند که فقط نوشته ها و تصاویر آن، مرکب چاپ را به خود می گیرد. زینک را به دور نخستین استوانه می پیچند، طرح آن بر اثر فشار روی پوشش لاستیکی استوانه دوم بر می گردد. کاغذ سفید که متوالیاً به دور استوانه سوم می پیچد مطالب را از روی پوشش لاستیکی استوانه دوم می گیرد. سرعت کار ماشین های چاپ افست بیش از چاپ مسطح (حروفی) می باشد.

 

از بزرگترین تولید کنندگان ماشین های چاپ افست در جهان کمپانی هایدلبرگ آلمان است .

 

علم شیمی نقش مهمی در چاپ افست دارد، چاپ افست تقابل بین آب و مرکب است که بر روی سطح پلیت که صفحه ای از جنس آلومینیوم می باشد صورت می پذیرد که اصطلاحاً در چاپ افست به این صفحه زینک گفته می شود سطح رویی این صفحه توسط روش های الکترو شیمیایی اکسید شده است و تبدیل به اکسید آلومینیوم گردیده است تا سختی و مقاومت شیمیایی آن بالا رود. سطح رویی زینک را با مواد پلیمری حاوی مواد حساس به نور نمک های دیازونیوم پوشش می دهند. زینک توسط نور ماورای بنفش و یا لیزر نوردهی می شود تا تصویر برروی آن ایجاد گردد و سپس توسط یک محلول قلیایی شستشو می شود تا ماده پلیمری در نقاط نور خورده از روی سطح زینک برداشته شود بدین طریق دو ناحیه بر روی سطح زینک ایجاد می شود . (نواحی آب دوست و نواحی چربی دوست)، نواحی تصویری روی سطح زینک که از ماده پلیمری تشکیل شده است چربی دوست و جاذب مرکب و نواحی دیگر آب دوست و جاذب رطوبت می باشد. برای آنکه در نواحی غیر تصویری سطح زینک، لایه نازکی از آب وجود داشته باشد تا از نفوذ مرکب به آن جلوگیری شود باید کشش سطحی آب ورودی به سطح زینک را کاهش داد که معمولاً با اضافه کردن موادی مانند ایزوپروپیل الکل این کار صورت می گیرد. همچنین آب موجود در ماشین چاپ که قسمت های غیر تصویری را پوشش می دهد که اصطلاحاً محلول مرطوب کننده نامیده می شود باید دارای خاصیت اسیدی باشد و PH آن در محدوده ۸ . ۴- ۵٫۲ باشد که با استفاده از یک محلول بافری به نام داروی آب و اضافه کردن به محلول مرطوب کننده صورت می پذیرد.

 

 

چاپ هلیوگراور

 

هلیوگرام یا همان روتوگراور، سیستم چاپ گود است با کیفیتی بسیار نزدیک به چاپ افست. هر چند مراحل آماده سازی این نوع چاپ بسیار گرانتر از انواع دیگر، چاپ چون افست و فلکسو می باشد. اما برای چاپ ایده آل به شکل رول بر روی BOPP و موادی از این قبیل؛ بهترین انتخاب محسوب می شود. بخصوص اینکه مصرف لفاف هایی از این نوع برای کارخانجات تولیدی همیشگی و با تیراژ بالا باشد. دلیل آن هم این است که با سیلندر تهیه شده، می توان در تیراژ میلیونی چاپ کرد در حالی که در روش افست برای تیراژهای بالا بایست، زینک های مجدد تهیه کرد.

 

 

چاپ فلکسو

 

این چاپ به دلیل استفاده از کلیشه های فتو پلیمر یا لاستیکی که قابل انعطاف هستند به نام فلکسو نامیده میشود. سرعت بالا و چاپ به شکل رول بر روی مواد متنوع همچون نایلون، متالایز در تیراژهای بالا همراه با هزینه های کم از ویژگی های این نوع چاپ محسوب می شود. چاپ فلکسو در واقع نوعی چاپ برجسته است که در آن کلیشه لاستیکی مستقیماً با جنس یا لفاف مورد نظر در تماس می باشد.

 

چاپ فلکسو گونه ای از چاپ های برجسته است که در آن کلیشه لاستیکی حاوی طرح مستقیماً با جنس چاپ شونده در تماس است. این روش چاپ به دلیل استفاده از کلیشه های لاستیکی قابل انعطاف(فتو پلیمر)،« فلکسو» نام گرفته است. چاپ فلکسو عموماً برای چاپ بر روی سطوح نایلونی کاربرد دارد. فلکسو چاپی است که بیشتر در خدمت بسته بندی کالا قرار دارد. این نوع چاپ که در زمره چاپ های برجسته قرار دارد قابلیت چاپ بر روی فیلم، پلاستیک، سلفون، کاغذ و مقوا را دارا است و به هنگام چاپ بر روی کارتن های پلاستیکی، سلفون یا هر صفحه شفاف دیگر می تواند سطوح را به صورت موضعی و بر حسب نیاز با مرکب سفید پوشش دهد. فلکسو یکی از روش چاپ برجسته شناخته شده که در سال ۱۹۹۰ برای چاپ پاکت و ساک های کاغذی اختراع شد و از روش لترپرس نیز سبقت گرفته. فلکسو یک روش چاپی ساده به شمار می رود که از سیستم های مرکبدان ساده استفاده شده و سیستم تغذیه آن به شکل رول است .

 

چاپ سیلک اسکرین

 

چاپ سیلک اسکرین از پر کاربردترین چاپ ها محسوب می شود. تنوع در نوع مرکب قابل استفاده در این چاپ امکان چاپ روی مواد مختلف را فراهم ساخته ا ست. شیوه ساده این تکنیک باعث می شود که روی سطوح، گرد، بی نظم و … امکان چاپ فراهم شود. در واقع می توان گفت که تمامی اشیایی که در اطراف خود می بینید چه از نظر نوع جنس و چه از نظر شکل ظاهر، تحت پوشش چاپ سیلک قرار می گیرند. اما در بعضی موارد ممکن است این چاپ انتخاب مناسبی نباشد.

 

 

چاپ تامپو

 

این شیوه چاپ در گروه چاپ های گود قرار می گیرد. این مسئله به دلیل استفاده از کلیشه گود در فرآیند چاپ می باشد. از ویژگی های این شیوه امکان چاپ، روی مواد مختلف و متنوع هم از نظر جنس مواد و هم از نظر شکل هندسی آنها می باشد بطوریکه با این روش می توان بر روی سطح صاف، منحنی،گرد ،محدب و حتی کره عمل چاپ را انجام داد. واسط چاپ در چاپ تامپو، لاستیکی از جنس سیلیکون است که به آن تامپون می گویند. این شیوه چاپ بسیار شبیه به مهرهای لاستیکی است با این تفاوت که در مهر حروف برجسته است اما در چاپ تامپو لاستیک سیلیکونی برجستگی ندارد و نقش را به شیوه ای دیگر به سطح قابل چاپ منتقل می کند.

 

 

چاپ افست روی فلز

 

آنجا که از چاپ افست به ذهن می آید، چاپ روی کاغذ و مقواست. اما با این سیستم چاپ که یکی از با کیفیت ترین سیستم های چاپ محسوب می شود می توان روی جنس های متنوع دیگری غیر از کاغذ و مقوا نیز چاپ کرد. از جمله این مواد می توان از فلز نام برد یعنی آنچه که شما در قوطی های رب گوجه فرهنگی، تن ماهی، آب میوه ها مختلف، بسته بندی رنگ های قوطی و … می بینید معمولاً به این شیوه چاپ شده است .

 

 

چاپ مخمل

 

همه ما پارچه های مخملی را، در گوشه و کنار دیده ایم و بعضی نیز نوشته ها و نقوش مخمل پاش شده را همچون پرچم رومیزی از نظر گذرانده ایم اما کمتر به نوع چاپ آن توجه کرده ایم. چاپ مخمل یا فلوک در واقع فرآیند مخمل پاشی یا جیر سازی فرو بردن پودرهایی در طول و سطح مقطع متفاوت، در سطوح چسبکاری است. این نوع چاپ به طراحان و شرکت های تبلیغاتی امکانات متنوع و جالبی می دهد تا دست به کارهای بکر و خلاقانه بزنند .

 

 

چاپ پارچه

 

این نوع چاپ بسیار شبیه به چاپ سیلک است. در واقع چاپ پارچه نوعی چاپ سیلک است با این تفاوت که رنگ های مصرفی در این نوع چاپ، پایه آبی دارند به عبارت دیگر حلال آنها آب است. منتهی بعد از نشستن رنگ بر روی پارچه روی آن ثابت می شود به طوری که با شستن از بین نمیرود.

 

چاپ پارچه نیز مانند چاپ سیلک به دو روش دستی و ماشینی انجام می شود.

 

 

چاپ ترموگرافی

 

این نوع چاپ قاعدتاً در رده چاپ غیر تماسی قرار می گیرد. در کار نهایی این نوع چاپ، در بخش هایی از قبل تعیین شده بر جستگی ایجاد می گردد. این حالت برجستگی شبیه به برجستگی ایجاد شده در چاپ با کلیشه های فلزی نر و گاهی نر و ماده که در ماشین چاپ ملخی یا لترپرس بدست می آید نیست، بلکه محل های خواسته شده در یک طرف کار، برجسته است. حال آنکه در برجسته سازی به وسیله ماشین چاپ ملخی برجستگی ایجاد شده در یک طرف، باعث گودشدن طرف دیگر می شود. به دلیل اینکه ماشین ترموگراف با شیوه پاشیدن پودر بر روی سطح، بدون هیچگونه تماس، کار می کند این شیوه چاپ در رده چاپ های غیر تماسی قرار می گیرد.

 

 

چاپ لترپرس

 

چاپ ملخی که نوعی ماشین لترپرس است از قدیمی ترین ماشین های چاپ محسوب می شود. در واقع کاربرد حروف سربی که گوتنبرگ مخترع آن بود در این شیوه چاپ به کار گرفته می شود. هر چند نسل ماشین های ملخی رو به انقراض است اما هنوز کارهایی با استفاده از ماشین های ملخی انجام می شود. از جمله کارهای کم تیراژ همچون کارت ویزیت، سربرگ ،اعلامیه و .. با به کارگیری ماشین چاپ ملخی و استفاده از حروف سربی، کلیشه های فلزی و قالب های برش انجام می شود.

 

 

چاپ داغی

 

آن چه که طلاکوب می نامند در واقع نوعی چاپ داغی است که به شیوه لترپرس انجام می شود. طلاکوب امروزه به رنگ های مختلف از جمله طلایی، نقره ای ،آبی ، قرمز و .. در بازار موجود است. گاهی به وسیله این سیستم ضرب خالی زده می شود که تنها در جنس مورد نظر فرورفتگی یا برجستگی ایجاد می شود.

 

 

چاپ ایچینگ

 

چاپ ایچینگ در واقع ایجاد خوردگی در فلز با استفاده از اسید می باشد. با به کارگیری این روش چاپ می توان طرح، نقش و نوشته های خود را به راحتی به روی فلز ثبت کرد به گونه ای که از بین رفتنی نباشد. در مواردی چون شیرآلات حمام، ثبت یک آرم روی دسته شیر آلات به گونه ای که در اثر استفاده و تماس با نوشته و آرم هیچکدام پاک نشوند بسیار ضروریست .

 

 

چاپ پوشش UV ، ورنی چاپ

 

(Ultra violet) UV در واقع طیفی از امواج الکترومغناطیس است که انرژی بالایی داشته و همان چیزی است که در نور خورشید نیز وجود دارد. از این اشعه برای خشک کردن رنگ های چاپ و پوشش های مختلف استفاده می کنند. آنچه که به نام پوشش UV معروف است در واقع سیستم خشک کن پوششی است که تنها با اشعه UV خشک می شوند. مرکب و پوشش هایی که با سیستم UV خشک می شوند بدون بو هستند و پس از خشک شدن روی هم نمی چسبد. ورنی چاپ نیز شبیه به چاپ رنگ در افست است با این تفاوت که به جای رنگ، ورنی در ماشین چاپ ریخته و کار را یکبار دیگر از ماشین چاپ عبور می دهند. با تهیه زینگ جداگانه می توان در نقاط خاصی روی کار چاپی ورنی زد.

 

 

 


اختراع فن چاپ


اختراع فن چاپ درحقيقت به قرن ها پيش از گوتنبرگ، كه نامش به عنوان مخترع چاپ در تاريخ به ثبت رسيده است، برمي گردد. آسوريان چند هزار سال قبل از ميلاد بر خشت هايي از گل‌رس مهر مي‌زدند. استعمال حروف قابل انتقال نيز ميان سال‌ها ي 1051 و 1058 در چين آغاز شد. مخترع اين حروف فردي به نام پي‌شنگ بود و حروف هم از گل‌رس ساخته مي‌شد. حروف دستي و حروف قلعي كه پس از آنها به كارآمد، هيچ يك رواجي نيافت، بر عكس حروف چوبي متداول شد. تا اين‌كه در سال 1440، گوتنبرگ ظاهرا بدون اطلاع از كار چيني‌ها، حروف قابل انتقال را اختراع كرد و براي هر يك از حروف الفبا يك حرف جداگانه به كار برد.

 

حروف متحرك را چيني‌ها اختراع كردند، ولي گوتنبرگ كه حرفه اش زرگري بود، آلياژ مناسب براي ريخته گري حروف را از سرب و آنتي موآن به دست آورد و سپس نسبت هر يك از اين دو فلز را به گونه اي انتخاب كرد كه حروف بيش از حد سخت و نرم نباشند. وي براي مركب چاپ هم فرمول مناسبي يافت و خلاصه با رفع موانع و حل مشكلات عمل چاپ را ميسر و اجرايي كرد. تقريبا 20 سال پس از نخستين تلاش ها ي گوتنبرگ در امر چاپ ،اين صنعت با استفاده از سطوح برجسته در ونيز، فلورانس، پاريس و ليون در حدي مختصر و محدود رواج يافت. اما دستگاه چاپ گوتنبرگ، به علت هزينه ها ي بسيار زياد فقط براي ثروتمندان قابل دسترسي بود و به همين دليل تا مدت ها ي طولاني استقبال چنداني از آن نشد. 300 سال پس از اختراع دستگاه چاپ گوتنبرگ، نمايشنامه نويسي آلماني به نام آلوئيس زنه فلدر، چاپ سنگي يا ليتو گرافي را درسال 1796 ميلادي اختراع كرد.

 

هر سنگي كه متن يا تصوير با اين روش روي آن نقش مي بست ، براي چاپ حدود 750 نسخه عملكرد مطلوب داشت و پس از آن نقش روي سنگ قابل چاپ نبود. اگر چه درباره شروع چاپ سنگي در اي ران روايات متعددي وجود دارد، به نظر مي رسد چاپ سنگي را براي نخستين بار ميرزا صالح شيرازي در تبريز راه اندازي كرد.

 

ميرزا صالح كه از سوي دولت ايران براي فراگيري هنرهاي جديد به اروپا رفته بود، در بازگشت يك دستگاه چاپ سنگي با خود به تبريز آورد كه آن را در سال 1250 قمري راه انداخت. چاپخانه سنگي طي مدت كوتاهي در تهران و بعد اصفهان و سپس ساير شهرهاي ايران تاسيس شد و بيش از 50 سال تنها روش چاپ در ايران بود و تا اواخر دوره قاجار ، هر چه در ايران چاپ مي شد، به روش چاپ سنگي بود. البته هشت سال قبل از ورود چاپ سنگي به ايران چاپ سربي نيز راه اندازي شده بود، ولي به علت هزينه و زحمت زياد آن ، پس از ورود چاپ سنگي ، كنار گذاشته شد و بعدها در اواخر دوره قاجار دوباره حروف سربي و استفاده از آن رايج گرديد. طريقه چاپ سربي روش نسبتا ساده اي بود : كاغذ روي صفحه اي متشكل از حروف برجسته سربي و آغشته به مركب فشرده مي شد و بر اثر فشار، حروف بر صفحه كاغذ نقش مي بست. حروفچيني روزنامه نيز نخست به صورت دستي انجام مي گرفت، ولي بعدها اين كار با دستگاه ها يي كه معمول ترين آنها «لاينو تايپ» بود، صورت پذيرفت. دستگاه حروفچيني خودكاري لاينوتايپ در سال 1886 ميلادي ساخته شد. و بدين ترتيب سرعت چاپ به تدريج فزوني يافت. پيشرفت فناوري كم كم باعث شد دستگاه حروفچيني سربي از دور خارج شود و جاي خود را به دستگاه الكترونيكي بدهد.

 

براي ورود به آشنائي با ماشينهاي چاپ، ابتدا انواع چاپ (های که امروزه فعال است) را لیست می کنم:

-چاپ مسطح Letter Press

-چاپ افست (ورقی – رول)

-چاپ فلکسو

-چاپ هلیو

-چاپ صنعتی Pad Printer

-چاپ سیلک

-چاپ دیجیتال

 

 

 


اصول چاپ چهار رنگ


 

 

اصول چاپ چهار رنگ:

 

چاپ رنگی بر اساس سه رنگ اصلی یا اولیه که عبارتند از زرد، مژنتا و سایان که مجموعه تقریبا نامحدودی از رنگها را ایجاد میکنند بنا نهاده شده است. در این مجموعه رنگ cmykچهارمی را نیز اضافه میکنند که رنگ مشکی است. از این روست که به روش چاپ چهار رنگ هم میگویند.

 

تفکیک رنگ:

 

اولین قدم در هر سیستم چاپ رنگی تفکیک رنگ است. در این مرحله به وسیله عکاسی،پیمایش الکترونیکی یا اسکنر، و یا نرم افزارهای رایانه ای نسبت به تفکیک رنگ (Color Separation) اقدام میکنیم. با جدا کردن رنگهای مختلف طرح و تهیه رنگهای قابل قبول برای چاپ، چهار فیلم تک رنگ به دست میآید.

 

اصول چاپ چهاررنگ

 

طیف رنگ:

 

طیف رنگ عبارت است از محدوده کامل طول موجهای مرئی، که از طول موج بلند (قرمز) تا طول موجهای کوتاه (بنفش) را شامل میشود. بطور کلی رنگهایی که در طبیعت وجود دارند و دارای طیف رنگی میباشند، با طیف رنگی موجود در صفحه نمایش و آنچه محصول چاپ است متفاوتند و هریک دارای محدوده رنگی یا گاموت مخصوص به خود است.

 

رنگهای افزایشی (Additive Primaries)

 

رنگهای قرمز، سبز و آبی چون به یکدیگر افزوده شوند رنگ سفید به وجود میآید. از این جهت به این رنگها رنگهای افزایشی یا رنگهای اولیه میگویند.

 

رنگهای مکمل:

 

رنگهای مخالف هریک از این سه رنگ را رنگهای ثانویه مینامند.هریک از رنگهای ثانویه به ترتیب از دو رنگ اولیه تشکیل میشود. رنگهای ثانویه عبارتند از سبز، آبی (سایان)، سرخ آبی (مژنتا) و زرد. معمولا رنگهای نیم سایه ای ترام (Halftone Color) در چاپ، از شبکه ای از نقاط رنگی (سایان، مژنتا، زرد و مشکی) با اندازه های مختلف تشکیل شده اند. هر شبکه از نقاط، دارای زاویه ای خاص میباشد که به آن زاویه ترام میگویند.

 

رنگهای کاهشی:

 

در این سیستم از ترکیب رنگهای سایان، مژنتا، و زرد که رنگهای اصلی محسوب میشوند رنگهای دیگر (رنگهای فرعی) بر روی کاغذ ساخته میشوند.

 

رنگهای فرآیندی:

 

رنگهای فرآیندی رنگهای تولید شده از ۴ رنگ اصلی میباشند (۴ مرکب رنگهای اصلی) که با درصدهای مختلف از صفر تا ۱۰۰ درصد چاپ میشوند. از ترکیب و در کنار هم قرار گرفتن درصدهای مختلف چهار رنگ اصلی، درصدهای مختلفی از رنگهای جدید به دست میآید.

 

مدل ۳ بعدی یا مدل علمی رنگ:

 

اولین تلاشها برای تهیه نقشه و یا مدلی ریاضی و علمی برای رنگ به اواسط قرن نوزدهم برمیگردد. در طول چندین دهه مدلهای مختلفی برای فضای رنگ (آن طور که چشم انسان میبیند) معرفی شد. بیشتر این مدلها رنگ را به صورت یک پدیده فیزیکی و ریاضی سه بعدی در نظر میگیرند و آنرا در یک دستگاه مختصات با سه مولفه رنگ یا فام (Hue)، شدت رنگ یا درجه اشباع (Saturation) و درجه روشنایی (Lightness) نمایش میدهند.

 

ته رنگ یا فام:

 

کیفیت متمایز کننده رنگها از یکدیگر را فام میگویند. وقتی از یک رنگ نام برده میشود منظور رنگ خاصی است مثل آبی، قرمز، نارنجی و…

 

خلوص یا اشباع:

 

درجه اشباع که به آن شدت رنگ (Color Intensity) نیز گفته میشود در واقع وضوح یا روشنی رنگ است و مشخص کننده میزان چرکی و تمیزی رنگ میباشد.

 

روشنایی یا درخشندگی:

 

درجه روشنایی به میزان روشنی یا تاریکی رنگ مربوط میشود و مشخص میکند که به چه میزان به سفیدی یا سیاهی نزدیک است.

 

در بخش چاپ با رنگهای مزبور و استفاده از مشکی تقریبا تمام رنگها به دست میآید. در واقع نور سفید تابیده شده به کاغذ که شامل سه رنگ اساسی و فیزیکی (RGB) است در برخورد با رنگهای کاهشی و انعکاس از آنها، بخشی از محتوای قرمز، سبز و آبی خود را از دست میدهند و در نور بازتابیده بخشی از هریک از نورهای قرمز، سبز و آبی کاهش یافته و نتیجتا رنگ دیگری در چشم ایجاد میشود.

 

محدودیتهای رنگی:

 

مدل علمی یا سه بعدی رنگ، مدلی است که برای نمایش همه رنگهای قابل رویت تهیه شده است. بقیه مدلها همچون رنگهای افزایشی (RGB) یا رنگهای کاهشی (CMYK) توانایی بازسازی همه رنگهای قابل رویت را ندارند.به عبارت دیگر محدوده یا گاموت رنگی مدل CMYK از محدوده رنگی مدل RGB کوچکتر بوده و محدوده رنگی مدل RGB از محدوده رنگی تمام رنگهای قابل رویت کوچکتر است.


تعریفMIS :


 

MIS مختصر شده کلمه Management information system یا management information services می باشد که به معنی سیستم مدیریت اطلاعات یا سرویس های مدیریت اطلاعات است.
به طور کلی سیستم مدیریت اطلاعات، یک سیستم مبتنی بر کامپیوتر است که ابزارهایی جهت سازماندهی و ارزیابی بخش های سازمان در اختیار مدیران قرار می دهد.
جهت ارایه اطلاعات مربوط به گذشته، حال و پیش بینی آینده، سیستم مدیریت اطلاعات می تواند شامل نرم افزارهایی جهت کمک به تصمیم گیری، منابع اطلاعاتی مانند بانک های اطلاعاتی،منابع سخت افزاری، سیستم های کمک به تصمیم گیری (DSS) برنامه های کاربردی مدیریت منابع انسانی و مدیریت پروژه و یا هرگونه پروسه ی کامپیوتری جهت کمک به فعالیت موثر بخش های سازمان باشد.

Capture-Reader-Visitor-and-Customer-Contact-Details

پیاده سازی یک سیستم اطلاعاتی، مزایای زیر را دارد:
1- شرکت های را قادر به تشخیص نقاط قوت و ضعف خود با استفاده از گزارش گیری و ثبت عملکرد کارکنان را می دهد. تشخیص چنین جنبه هایی می تواند به شرکت کمک به بهبود فرآیندهای تجاری و عملیاتی کند.
2- به مدیریت تصویری یکپارچه از شرکت می دهد.
3- به عنوان یک سیستم برنامه ریزی و ارتباطی عمل می کند.
4- دسترسی به اطلاعات مشتریان و بازخورهای آنان، کمک به هماهنگ سازی فرآیندهای تجاری و تسهیل آنها برای مشتری می کند. مدیریت کارای اطلاعات مشتریان باعث اجرای برنامه های بازاریابی مستقیم و افزایش فروش شود.
5- سیستم های اطلاعات مدیری (MIS) به شرکت مزیت رقابتی می بخشد. مزایای رقابتی یک شرکت سریع تر بودن، بهتر بودن، یکه تاز بودن او در مقابل رقبای خود است.

از سیستم های مدیریت اطلاعات در برنامه ریزی منابع سازمانی (ERP) به خوبی می توان استفاده نمود. هدف برنامه ریزی منابع سازمانی ارائه نرم افزاری یکپارچه قابل استفاده در کنترل فرآیندهای اصلی سازمان است که می تواند شامل بخش های حسابداری، بازاریابی، منابع انسانی، تولید، مدیریت موجودی و توزیع باشد.

مدیریت زنجیره تامین (SCM) یکی دیگر از کارکرهای مهم سیستم های اطلاعات مدیریت (MIS) است. همانطور که در نوشته “زنجیره تامین چیست؟“، هماهنگی بین اعضای زنجیره تامین شفاف گردید. با استفاده از سیستم های اطلاعات مدیریت می توان چنین هماهنگی میان اعضای زنجیره تامین برقرار کرد تا جریان داده ها و مواد به صورت بسیار کاراتری وجود داشته باشد و اطلاعات بروز میان اعضا به اشتراک گذاشته شود.